مرحوم مدرس تبریزی

[ویکی اهل البیت] میرزا محمدعلی مدرس خیابانی تبریزی از مجتهدین و فقها که در علوم ادبیات فارسی و ادبیات عرب، لغت، فقه و اصول، حدیث، درایه، حکمت، کلام، هیئت و نجوم قدیم تبحر داشته است.
محمدعلی مدرس در سال هـ.ق در تبریز شهر دانشمدان بافضیلت پا به عرصه وجود نهاد. مدرس تبریزی که به مدرس خیابانی نیز مشهور بود.
مقدمات علوم عربی را در حوزه های دینی آن روز فراگرفت آن گه به تحصیل کتب معمولی فقهی، اصولی و ریاضیات در مدرسه طالبیه تبریز روی آورد. وی علوم معقول را در محضر آیت الله میرزا علی لنکرانی، خارج فقه و اصول را در مکتب آیت الله حاج میرزا ابوالحسین مجتهد (مشهور به انگجی) آموخت همچنین در حوزه درسی آیت الله میرزا صادق مجتهد تبریزی قدس سره حاضر شد.
حوزه درسی این دو عالم بزرگوار که از مراجع دینی بودند، مدرس تبریزی را به مراتب عالی فقهی و اصولی رهنمون شد و کمال نبوغ اجتهادی را در او به ظهور رساند و به این ترتیب مراجع بزرگ آن زمان حضرات آیات سید محمد حجت کوه کمره ای، سید صدرالدین صدر، میرزا محمدعلی شاه آبادی تهرانی، محمدحسین کاشف الغطاء، میرزا عبدالحسین رشتی به وی اجازه اجتهاد دادند.
علاوه بر آن محمدعلی مدرس تبریزی از محضر آیات عظام محمدعلی هبةالدین شهرستانی، آقا بزرگ تهرانی و سید محسن حکیم، محمدحسین کاشف الغطاء و میرزا عبدالحسین رشتی اجازه روایت گرفت.
مرحوم مدرس تبریزی در زندگینامه اش از شوق به تحصیل دانش و تألیف این گونه سخن می گوید: به اقتضای شوق فطری که در میراث اثر علمی اشتم باب مراوده را بر روی خودم مسدود و با فضل غیرمتناهی به تألیف آغاز کردم و چه زیبا توانست این علاقه و شوق فطری را به مقصد برساند و تألیفات ارزنده ای به جامعه علمی تحویل دهد. توفیق حضرت حق، علاقه، پشتکار و امانت در نوشتار موجب شد که امروزه آثار گرانسنگی از وی به یادگار بماند و نامش جاودانه شود. آثاری که صدقه جاریه برای او و برای اهل تحقیق منبع شایسته ای شد و چه زیباست توصیه او به فرزندش که خود مصداق بارز آن شد.
                      
در حالاتش چنین ذکر کرده اند: «شبها مرتباً، وقت سحر و قبل از طلوع صبح بیدار می شد، پس از ادای نوافل و فریضه صبح با پشتکار کم نظیری به مطالعه می پرداخت و برای این که از تألیف و مطالعه بازنماند، باب معاشرت و رفت و آمد با دیگران را حتی الامکان بر روی خود بسته بود». و از خصوصیات ویژه ای، مناعت طبع، عزت نفس، سربلندی و سرافرازی را نام برده اند.

💡 در جای دیگری با تشویق روحانیون به حضور در مجلس: «در جایی که اگر در هر شهری و استانی چند نفر مؤثر افکار، مثل مرحوم مدرس شهید را داشتند، مشروطه به‌طور مشروع و صحیح پیش می‌رفت و قانون اساسی با متمم آن که مرحوم حاج شیخ فضل‌الله در راه آن شهید شد دستخوش افکار غربی و دستخوش تصرفاتی که در آن شد نمی‌گردید.»

💡 مرحوم مدرس كه با شاه سابق دشمن سرسخت بود يك وقتى كه شاه به سفر رفته بود،وقتى آمده بود، مرحوم مدرس گفته بود كه من به شما دعا كردم. خيلى او خوشش آمده بودكه چطور يك دشمن دعا كرده بود گفته بود نكته اين است كه اگر تو مرده بودى اموالىكه از ما غارت كرده بودى و به خارجى ها داده بودى همه از بين رفته بود و من دعا كردمتو زنده باشى برگردى بلكه بتوانيم ما مال ها را برگردانيم.(319)

💡 از ويژگى درسى آية الله مدرس يزدى، نظم و ترتيب بود. درس ايشان، جز در روزتعطيل، منظم و همواره و در ساعت مقرر تشكيل مى شد و حتى برنامه و روز آغاز درس درسال آينده را در جلسات پايانى درسى يك ساله اعلام مى كرد. از اين رو. مدار آغاز وانجام ديگر دروس حوزه علميه مشهد، تشكيل وتعطيل درس مرحوم مدرس بود.