طاغوت، مفهومی کلیدی در گفتمان قرآنی، به معانی متعددی فراتر از یک نام خاص اشاره دارد. این واژه در متن قرآنکریم به موجودات و نیروهایی اطلاق میشود که از حدود فرمانبرداری از خداوند متعال تجاوز کرده و با طغیان و سرکشی، مورد عبادت قرار گرفته یا مایهی گمراهی انسانها میشوند. مصادیق آن در آیات و تفاسیر، طیفی گسترده را در بر میگیرد؛ از جمله بتان و معبودهای باطل، جنیان سرکششده، و افراد یا نهادهایی که مردم را با ادعاهای دروغین از مسیر حق بازمیدارند.
در گسترهی این مفهوم، اشخاصی همچون ساحران و کاهنانی که با ادعای آگاهی از غیب و توسل به نیروهای نامشروع، مردم را میفریبند، نیز در زمرهی طاغوت جای میگیرند. همچنین، هر صاحب قدرت ستمگر و هر اندیشه و هوایی که خود را به جای فرمان حق بنشاند و انسان را به کفر و نافرمانی از خداوند فرا خواند، مصداقی از طاغوت محسوب میشود. بنابراین، طاغوت تنها به یک موجود مجرد محدود نمیشود، بلکه هر آنچه که در مقابل حاکمیت و فرمانروایی الله تعالی قد علم کند را شامل میگردد.
نقطهی مقابل طاغوت، عبادت خدای یکتا و تسلیم محض در برابر فرامین اوست. قرآنکریم مؤمنان را به اجتناب از طاغوت و پرهیز از پیروی آن فراخوانده است. این رویگردانی، شرط لازم برای تحقق ایمان راستین دانسته شده است. در نتیجه، شناخت مصادیق طاغوت در هر عصر و مکان، و دوری جستن از آنها، گام اساسی در جهت رهایی از شرک آشکار و پنهان و حرکت در مسیر بندگی حقیقی است.
