سطوح طلاب حوزه علمیه قم

[ویکی فقه] سطوح طلاب حوزه علمیه قم را می توان به دو بخش مراحل رسمی (مقدمات، سطح یک، سطح دو، سطح سه و سطح چهار) و غیررسمی تقسیم بندی کرد. درجات رسمی، به عمومی فقه و اصول و نیز، تخصصی مراکز تخصصی، تقسیم می شود. مراحل غیررسمی تا حدودی، مشخص نیست؛ اما می توان آن ها را به مروّج الاحکام، ثقةالاسلام، حجت الاسلام، آیت الله و آیت الله العظمی، تقسیم کرد. به هر روی، مراجع تقلید حوزه های علمیه هم اکنون مدرسان و اساتید عالی دروس حوزوی محسوب می شوند و در مقام شخصیت های بسیار مهم مذهبی، نقش مهمی در تحولات درون حوزوی و تحولات اجتماعی و سیاسی جامعه ایران دارند.پس از پیروزی انقلاب اسلامی و پیش تازی روحانیت در به وجود آوردن نهضت اسلامی، موجب هجوم جوانان به حوزه های علمیه سراسر کشور به ویژه حوزه ی علمیه قم گردید. هم اکنون در حوزه علمیه قم توده ی طلاب شامل طلاب ایرانی و غیرایرانی می گردد که کلیه طلاب اعم از ایرانی و غیرایرانی، به دو دسته خواهران و برادران تقسیم می شوند.
سیر تحولی مرجعیت و اجتهاد در حوزه علمیه بدین شرح هست:
← عصر شیخ انصاری
علما، طیفی از فضلا و مدرسان و معمّران حوزوی هستند که نه به سطحی ارتقا یافته اند که در زمره ی مراجع تقلید و عالمان طراز اول حوزوی قرار گیرند و نه در سطحی هستند که در زمره ی فضلای جوان و عموم طلاب حوزوی شمرده شوند. اکثریت مجتهدان حوزوی که دارای بیت یا دفتر بوده، در قالب روابط و مناسبات سنتی دارای ارتباطاتی فعال با دیگر واحدهای حوزوی، طلاب و اقشار اجتماعی هستند، از زمره ی علمای مزبور به حساب می آیند.در واقع علما و بیوت آنان، اصلی ترین واحد حوزوی است که از دیرباز نهاد سنتی علمای دین را نمایندگی کرده است و به معنای دیرین خود که رقبای جدید و متولیان تازه ی دینی پا به عرصه نگذاشته بودند، «نهاد دین» را عینیّت بخشیده است. بیوت علما از سویی عاری از ابعاد سمبلیک و پرستیژی مرجعیت بوده و بدین ترتیب بار مسؤولیت های دشوار و محدودیت های بسیار نهاد مرجعیت بر دوش آن سنگینی نمی کرده است و در نتیجه با سهولت بیش تری به ارتباط با اقشار مختلف و ایفای نقش خود پرداخته است.از سویی دیگر، فراتر از حد طلاب و فاضلان عام حوزوی محسوب می شده و بنابراین با نفوذ و اقتدار عالیه ای، قادر به تعامل با دیگر سطوح حوزوی و بیرون حوزوی بوده است؛ البته باید اذعان نمود علما در گذشته، همواره در حاشیه ی اقتدار مرجعیت زیسته اند و اعتبار وجودی و عملی خود را از گروه مراجع اخذ نموده اند، اما مسلم است که این گروه، بیشترین نقش را در حفظ و بقای سلسله مراتب موجود اقتدار سنتی در حوزه و از جمله وجود گروه مراجع در راس این هرم، ایفا نموده است. می توان گفت در سال های اخیر که موضوع وحدت مرجعیت رنگ باخته و مراجع تقلید بزرگ و دارای نفوذ فوق العاده به ظهور نرسیده اند، بیوت علما وزن بیش تری یافته و اقتدار فزون تری نسبت به گذشته پیدا کرده اند.شاید استقصا و استخراج آماری تعداد بیوت علما و دفاتر فعال آنان در یک سرشماری ساده ممکن نباشد و نیازمند مشاهده ی عمیق و حضور میدانی پژوهش گر در زمانی نسبتاً طولانی و مراجعه به تک تک واحدهای مرتبط با علما باشد، اما می توان گفت عموم عالمان حوزوی که با ساخت سنتی و روابط و مناسبات ویژه ی آن هماهنگی کامل یافته، خود چون عنصری فعال از عناصر حوزوی ایفای نقش می کنند، از جمله ی این دسته از علما تلقی می شوند.بیت (دفتر) این گروه، محل برگزاری مراسم و آیین های مذهبی در اعیاد و وفات ها، هم چنین محل مراجعه ی طلاب یا ارباب رجوع غیرحوزوی، جذب و توزیع بخشی از منابع مالی دینی، برگزاری جلسات درس و بحث، هم نشینی طلاب یا گروه های عمومی مردم، انجام پاره ای خدمات دینی و کمک های خیریه، ادای نذر و احسان مؤمنین و. غیره می باشد؛ به یک معنی، این گروه اصلی ترین بخش در حفظ نظام روابط سنتی حوزه علمیه بوده است.
ساختار طلبگی در حوزه
توده ی طلاب از نظر کمّی، بخش وسیعی را در حوزه ی علمیه ی قم تشکیل می دهند. این گروه از فراگیران علوم اسلامی، شالوده ی اصلی نهاد آموزش دینی حوزه ی علمیه ی قم را تشکیل می دهند و در حین تحصیل و پس از آموختن آموزش های لازم از طریق برقراری ارتباط با لایه های مختلف جامعه ی ایران، در طرز تلقی و باور دینی آنان تاثیر می گذارند.پس از پیروزی انقلاب اسلامی و پیش تازی روحانیت در به وجود آوردن نهضت اسلامی، پیروزی و تداوم آن، موجب هجوم جوانان به حوزه های علمیه سراسر کشور به ویژه حوزه ی علمیه قم گردید. به گونه ای که ساختار سنتی حوزه علمیه قم پیش از انقلاب را به موضعی انفعالی در مواجهه با طلاب جوان و پرشور و پرمطالعه کشانده و مسؤولان تشکیلات حوزه علمیه قم را وادار ساخت معیار معدل بالای ۱۶ را برای گزینش طلاب در نظر گیرند.هم اکنون در حوزه علمیه قم توده ی طلاب شامل طلاب ایرانی و غیر ایرانی می گردد که کلیه طلاب اعم از ایرانی و غیرایرانی، به دو دسته خواهران و برادران تقسیم می شوند.طلاب ایرانی عموماً تحت پوشش مرکز مدیریت حوزه علمیه قم و مرکز مدیریت حوزه های علمیه خواهران قرار دارند و طلاب خارجی نیز تحت اشراف مرکز جهانی علوم اسلامی می باشند که اخیرا به جامعه المصطفی تغییر نام داده است. طلاب ایران ساکن قم اعم از خواهر و برادر که دارای پرونده در مرکز مدیریت ها و حوزه ها (اعم از خواهران و برادران) هستند حدود ۵۰ هزار نفر می باشند و در مرکز جهانی علوم اسلامی نیز تعداد طلاب غیرایرانی، بیش از دوهزار نفر می باشد.توده ی طلاب حوزه ی علمیه ی قم، هر چند در مقطعی تحصیلی به صورت طلبه و فراگیر علوم دینی و حوزوی می باشند، می توانند در فرآیند تحصیل و با رسیدن به مدراج علمی و معنوی بالاتر، به رتبه و گروه علما و پس از آن به گروه مرجعیت ارتقا یابند.
منبع
...

💡 جعفر شهیدی دارای چند پسر و دختر است. یکی از فرزندان وی سید احسان شهیدی از طلاب حوزه علمیه قم بود که با آغاز جنگ ایران و عراق داوطلبانه به جبهه رفت و کشته شد. پیکر او هیچگاه شناسایی نشد و در زمرهٔ شهدای گمنام و مفقودالاثر باقی ماند. در سالهای بعد، شهیدی زیر بار هدایای ارسالی از بنیاد شهید نمی‌رفت. در یکی از این موارد مرقومه ای به مسئولین مربوط جهت عودت یخچال اهدایی ارسال کرد که متن آن به روایت فرزندش چنین است:

💡 حسین حدود هفت سال داشت که به توصیهٔ جد مادریش، «سید آقا نوشیروانی» وی را به شهر «بارفروش» فرستادند تا بتواند درس بخواند. از این رو پدرش اتاقی در نزدیکی «مدرسهٔ صدر» (حوزهٔ علمیهٔ بارفروش) در محلهٔ «فیضیه» برایش اجاره کرد. حسین دورهٔ هشت سالهٔ دبستان را در دو مدرسهٔ «شرافت» (در محلهٔ «بی‌سرتکیه») و «احمدی» (در محلهٔ «زرگرمحله») گذراند و همیشه در زمرهٔ شاگردان خوب و ممتاز بود. او در حین تحصیلات ابتدایی در دبستان، علوم دینی را هم نزد طلاب حوزه علمیه فرا گرفت. نوشیروانی پس از پایان هشت سال درس‌خواندن در دبستان، تحصیل را رها کرد و تصمیم به ورود به تجارت و بازار کار گرفت.