عطیه بن اسود

[ویکی فقه] عطیة بن اسود. پس از جنگ صفیّن (به مدّت ۱۱۰ روز) در سال ۳۷ هجری میان امیرالمؤمنین علی (علیه السّلام) و معاویه ـ فرمانروای معزول شام - و پذیرش حکمّیت، حدود ۴۰۰۰ تن از سپاهیان علی (علیه السّلام) از قبیله ی عنزه به این حکم اعتراض کردند و فریاد «لا حکم الا لله» سردادند و با شامیان قصد نبرد کردند. امّا طرفداران حکمیّت به سرکردگی اشعث بن قیس که شمارشان بیشتر بود، خواستار پذیرش آن بودند. امام علی (علیه السّلام) به ناچار از صفّین به کوفه بازگشت. مخالفان حکمیّت در حروراء شبث بن ربعی تمیمی را به رهبری خویش برگزیده راه مخالفت با امام علی (علیه السّلام) را در پیش گرفتند. احتجاج صادقانه و رفتار دلسوزانه امام علی (علیه السّلام) بسیاری از آنان را به سپاه امام باز گرداند و همراه امام آماده نبرد با شامیان شدند، امّا گروهی از آنان که به خوارج (خارج شدگان از دین) شهرت یافتند به صف مخالفان علی (علیه السّلام) و نیز امویان پیوستند. خوارج بعدها به فرق گوناگونی تقسیم و به نام رهبران آن ها موسوم شدند و از سال ۴۱ هجری تا آن زمان که توسط مهلب بن ابی صفره در سال ۷۷ (ه. ق) سرکوب شدند، یکی از جدی ترین دغدغه های بنی امیه، خاندان زبیر و سپس مروانیان بودند.
عطیة بن اسود اهل یمامه، از قبیله ی بنی حنیفه و از علماء و امرای خوارج که بیشتر خوارج سیستان، خراسان، کرمان و قهستان از پیروان او بودند. وی در روزگار حکومت یزید بن معاویه همراه چهل تن از خوارج از جمله نافع بن ازرق و عبدالله بن صبار و عبدالله بن ایاض و حنظلة بن بیهس و عبیدالله بن ماحوز که همگی از سران خوارج بودند، قیام خود را آغاز کرد. در آن هنگام عبیدالله بن زیاد فرماندار بصره، اسلم پسر ربیعه را با دو هزار سوار به تعقیب آنان فرستاد و آنان در یکی از دهکده های اهواز به نام آسک در نزدیک فارس، با خوارج جنگیدند. خوارج پنجاه تن از یاران اسلم را کشتند و اسلم گریخت ابن زیاد از این شکست سخت خشمگین شد و در بصره ۹۰۰ مرد را به اتهام خارجی بودن کشت. هر چند او پیش از این هم بر خوارج سخت گرفته و بسیاری از آنان را زندانی کرد و بسیاری دیگر را از جمله عروة بن ادیه برادر مرداس بن ادیه کشت.
[ویکی فقه] پس از جنگ صفیّن (به مدّت ۱۱۰ روز) در سال ۳۷ هجری میان امیرالمؤمنین علی (علیه السّلام) و معاویه ـ فرمانروای معزول شام - و پذیرش حکمّیت، حدود ۴۰۰۰ تن از سپاهیان علی (علیه السّلام) از قبیله ی عنزه به این حکم اعتراض کردند و فریاد «لا حکم الا لله» سردادند و با شامیان قصد نبرد کردند. امّا طرفداران حکمیّت به سرکردگی اشعث بن قیس که شمارشان بیشتر بود، خواستار پذیرش آن بودند. امام علی (علیه السّلام) به ناچار از صفّین به کوفه بازگشت. مخالفان حکمیّت در حروراء شبث بن ربعی تمیمی را به رهبری خویش برگزیده راه مخالفت با امام علی (علیه السّلام) را در پیش گرفتند. احتجاج صادقانه و رفتار دلسوزانه امام علی (علیه السّلام) بسیاری از آنان را به سپاه امام باز گرداند و همراه امام آماده نبرد با شامیان شدند، امّا گروهی از آنان که به خوارج (خارج شدگان از دین) شهرت یافتند به صف مخالفان علی (علیه السّلام) و نیز امویان پیوستند. خوارج بعدها به فرق گوناگونی تقسیم و به نام رهبران آن ها موسوم شدند و از سال ۴۱ هجری تا آن زمان که توسط مهلب بن ابی صفره در سال ۷۷ (ه. ق) سرکوب شدند، یکی از جدی ترین دغدغه های بنی امیه، خاندان زبیر و سپس مروانیان بودند.
عطیة بن اسود اهل یمامه، از قبیله ی بنی حنیفه و از علماء و امرای خوارج که بیشتر خوارج سیستان، خراسان، کرمان و قهستان از پیروان او بودند. وی در روزگار حکومت یزید بن معاویه همراه چهل تن از خوارج از جمله نافع بن ازرق و عبدالله بن صبار و عبدالله بن ایاض و حنظلة بن بیهس و عبیدالله بن ماحوز که همگی از سران خوارج بودند، قیام خود را آغاز کرد. در آن هنگام عبیدالله بن زیاد فرماندار بصره، اسلم پسر ربیعه را با دو هزار سوار به تعقیب آنان فرستاد و آنان در یکی از دهکده های اهواز به نام آسک در نزدیک فارس، با خوارج جنگیدند. خوارج پنجاه تن از یاران اسلم را کشتند و اسلم گریخت ابن زیاد از این شکست سخت خشمگین شد و در بصره ۹۰۰ مرد را به اتهام خارجی بودن کشت. هر چند او پیش از این هم بر خوارج سخت گرفته و بسیاری از آنان را زندانی کرد و بسیاری دیگر را از جمله عروة بن ادیه برادر مرداس بن ادیه کشت.
← نبرد با بنی امیه
۱. ↑ منقری، نصر بن مزاحم، وقعة صفین، ص۴۸۹، تحقیق عبد السلام محمد هارون، قاهرة، مؤسسة العربیة الحدیثة، الطبعة الثانیة، ۱۳۸۲، افست قم، منشورات مکتبة المرعشی النجفی، ۱۴۰۴.
سایت اندیشه قم، برگرفته از مقاله «عطیة بن اسود»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۵/۰۲/۲۰
...

💡 نجده پس از پیروزی در برابر سپاه خلافت زبیری، نائب خود، عطیه بن اسود حنفی را به عمان که تحت فرمان عباد بن عبدالله الجلندی و پسرانش سعید و سلیمان بود فرستاد تا آن جا را تصرف کند. عطیه موفق شد عمان را تصرف کند و چند ماه در آن منطقه ماند سپس اداره امور آن‌جا را به شخصی به نام ابو القاسم واگذار کرد، اما به زودی ابو القاسم توسط سعید و سلیمان کشته شد. سعید و سلیمان با پشتیبانی مردم محلی عمان دوباره کنترل سرزمین خود را در دست گرفتند. روابط بین نجده و عطیه به تیرگی گرایید، احتمالاً به دلیل توزیع نابرابر غنائم در گذشته و ارتباطات نجده با عبدالملک خلیفه اموی، که کنترل سوریه و مصر را در دست داشت. در سال ۶۸۷، نجده شمال بحرین را فتح کرد و قبیله بنی تمیم ساکن در کاظمه را وادار به پرداخت خراج کرد. چند ماه بعد، او وارد صنعا در یمن شد و نائب خود، ابو فدیک را به حضرموت فرستاد. مردم هر دو مکان با نجده بیعت کردند و به او خراج پرداختند. به‌واسطه سرزمین‌های که نجده فتح کرده بود او تبدیل به قدرتمندترین فرد شبه جزیره عربستان تبدیل شد و پس از آن قدرت خلافت زبیری در شبه جزیره عربستان محدود به حجاز (عربستان غربی) شد.