جرزان

جرزان. [ ج ُ ] ( اِخ ) ناحیه ای است به ارمنیه کبری. ( منتهی الارب ). اسم جامعی است برای ناحیه ای در ارمنیه که حکومت نشین آن تفلیس است. ابن کلبی از شرقی حکایت کند که جرزان و اران دو ناحیه است بنزدیک ارمینیه و آن ناحیه مملکت طائفه جرزیه است. و بگمان من ( یاقوت ) اصل کلمه گرج است و جرز معرب آن است.این مردم ملت بزرگی بودند و در آن زمان پادشاهی بنام طنبعی داشتند و پیرو مذهب نصرانیت بودند و از وقتی که تفلیس به تصرف مسلمانان درآمد آنان بحاکم تفلیس جزیه می پرداختند. ( از معجم البلدان ). این کلمه در تاریخ سیستان بصورتهای حرزان و خزران ضبط شده و صحیح آن حرزان است و در ابیات زیر بصورت جرزان آمده است:
و نال بالشام ایاماًمشهرة
سارت له فی جمیع الناس فاشتهرا
وداس احرار جرزان بوطأته
حتی شکوا من توالی وطئه ضرراًعمربن محمد حنفی ( از معجم البلدان ).و ماکان بقراطبن اشوط عنده
باول عبد او بقته جرائره
و لما التقی الجمعان لم یجتمع له
یداه و لم یثبت علی البیض ناظره
و لم یرض من جرزان حرزاً یجیره
و لاقی جبال الروم ریداً یجاوره.ابوعباده طائی ( از معجم البلدان ).و رجوع بقاموس الاعلام ترکی شود.

💡 وی از قفقاز به اصفهان بازگشت و بعد از آن به کرمان رفت آلپ ارسلان پس از این پیروزی‌ها در ۴۵۷ق/۱۰۶۵م با عبور از جیحون به شهر جند و سپس به گرگانج، خوارزم و مرو رفت و در ۴۵۸ق/۱۰۶۶م در سال ۴۶۰ق/۱۰۶۸م در قفقاز ناآرامی‌هایی رخ داد به همین علت آلپ ارسلان دوباره به آن ناحیه لشکر کشید به شهرهای شکی، جرزان و ابخازحمله کرد ونیز ابوالهیجا را تسلیم کرد.