تعثوا

[ویکی الکتاب] معنی لَا تَعْثَوْاْ: به شدت فساد نکنید ( اصل آن عیث یا عثی، هر دو بمعنای شدیدترین فساد است )
ریشه کلمه:
عثو (۵ بار)
«تَعْثَوْا» از مادّه «عثی» به معنای تولید فساد است; منتها این ماده بیشتر به مفاسد اخلاقی و معنوی گفته می شود در حالی که مادّه «عیث» به مفاسد حسّی اطلاق می گردد. بنابراین، ذکر کلمه «مُفْسِدِین» بعد از جمله «لاتَعْثَوْا» به عنوان تأکید می باشد; زیرا هر دو یک معنا را می رسانند.
«تَعْثَوا» از مادّه «عِثّی» (بر وزن مِسِیّ) به معنای فساد شدید است، منتهی این کلمه بیشتر در مفاسد اخلاقی و معنوی به کار می رود، در حالی که مادّه «عیث» که از نظر معنا شبیه آن است بیشتر به مفاسد حسی، اطلاق می گردد.
افساد. همچنین است عثّی و عیث (مجمع) راغب گفته: عیث اکثر در فساد محسوس و عثّی در فسادی که حکماً درک می‏شود بکار می‏رود بیضاوی نیز چنین گفته است.. این کلام پنج بار در قرآن با همین لفظ آمده است. المنار آن را نشر فساد گفته و گوید: آن از مطلع افساد اخّص است. در مجمع آن را «وَ لا تَسْعَوْا فِی الْاَرْضِ فَساداً» معنی کرده و فرموده: هر چند عثّی جز فساد نیست ولی علت این ترکیب آن است که می‏شود فعل ظاهرش فساد و باطنش منفعت باشد، لذا روشن کرده که فعل آنها ظاهراً و باطناً فساد است. بیضاوی در علّت تقیید «لاتَعْثَوْا» با «مفسدین» گوید: عثیّ گرچه اغلب در فساد بکار می‏رود ولی گاهی در غیر فساد نیز می‏شود مثل مقابله با ظالم و شاید تأویلش صلاح باشد مثل کشتن طفل و سوراخ کردن کشتی که خضر انجام داد. در تفسیر جلالین گفته: «مُفسِدینَ» حال است برای تأکید عامل که «لاتَعْثُوْا» باشد به نظر نگارنده از همه بهتر قول جلالین است.

💡 و اين جمله يعنى جمله (و لا تعثوا فى الارض مفسدين ) نهى جديدى است از فساد درارض يعنى از كشتن و زخمى كردن مردم و يا هر ظلم مالى و آبرويى و ناموسى، و ليكنبعيد نيست كه از سياق استفاده شود كه اين جمله عطف تفسير باشد براى نهى سابق نهنهى جديد و بنابراين احتمال نهيى تاءكيدى خواهد بود از كم فروشى و خيانت درترازودارى، چون اين نيز مصداقى است از فساد در ارض.

💡 و در پايان آيه مى گويد: (اينهمه نعمتهاى فراوان خدا را يادآور شويد و در زمين فسادنكنيد و كفران نعمت ننمائيد) (فاذكروا آلاء الله و لا تعثوا فى الارض مفسدين ).

💡 اما با توجه به تعبير فى الارض جمله ظهور در عموم دارد نه در اختصاص؛ زيرا پيامآيه اين است: شما شكر گذار اين نعمت و وسعت باشيد و شكر آن اين است كه هيچ گاهفساد نكنيد. به ويژه اگر ظاهر فى الارض اين باشد كه فساد را از زمين نشر ندهيد واسوه و الگوى ديگران در فساد نباشيد و سنت سيئه به وجود نياوريد؛ چنان كه برخىاز مفسران مجموع جمله لا تعثوا فى الارض مفسدين را به معناى لا تشعروا فسادكم فىالارض

💡 دسـتـور سـوم (شـعـيـب ) يك دستور جامع عملى بود كه تمام برنامه هاى اجتماعى را دربرمى گيرد گفت: (سعى در فساد در زمين مكنيد) (و لا تعثوا فى الارض مفسدين ).

💡 (و لا تعثوا فى الارض مفسدين ) - كلمه (تعثوا) از (عثى ) است، كه مانند(عيث ) به معناى افساد است، بنا بر اين، كلمه (مفسدين ) حالى است كه (تعثوا)را تاءكيد مى كند و در داستان شعيب در سوره هود و نيز در تفسير آيه (و زنوابالقسطاس ‍ المستقيم ذلك خير و احسن تاويلا) گفتارى پيرامون اينكه كم فروشى چهفسادهايى در اجتماع پديد مى آورد گذرانديم، به آنجا مراجعه فرماييد.