نص اهل لغت

[ویکی فقه] نص اهل لغت به تصریح اهل لغت به معنای حقیقی یک لفظ اطلاق می شود و در علم اصول فقه کاربرد دارد.
یکی از راه های شناخت حقیقت از مجاز، نص اهل لغت می باشد و آن عبارت است از تصریح و تنصیص اهل لغت به این که فلان لفظ برای فلان معنا وضع شده است، مانند این که شخصی به زبان عربی آشنا نیست و نمی داند آیا کلمه «اسد» در معنای حیوان درنده به طور حقیقی استعمال می شود و یا مجازی، اما پس از مراجعه به اهل لغت و تصریح آن ها به این که حیوان درنده معنای حقیقی برای لفظ اسد است، به معنای حقیقی پی می برد.در کتاب قوانین الاصول آمده است:«قانون: اعلم ان الجاهل بکل اصطلاح و لغة اذا اراد معرفة حقائق الفاظه و مجازاته فله طرق:الاول: تنصیصهم بان اللفظ الفلانی موضوع للمعنی الفلانی و ان استعماله فی الفلانی خلاف موضوعه».

💡 كـاس (بـر وزن رأ س ) نزد اهل لغت به ظرفى گفته مى شود كه پر و لبريز باشد، واگـر خـالى باشد معمولا به آن قدح مى گويند. راغب در مفردات مى گويد: الكاس الاناءبما فيه من الشراب: كاس به معنى ظرفى است كه پر از نوشيدنى باشد.

💡 اهل لغت صدقه را در اصل، مالى دانسته اند كه دهنده آن بدون چشم داشتى در راه خدا وخشنودى او به درويشان مى پردازد و تنها به آثار معنوى آن چشم مى دارد و اميدوار است.

💡 و گروهى از دانشمندان اهل لغت و مفسّران يادآور شده اند كه فرمايش ‍ خداوند - جلّ جلاله -يعنى آسَفُونا به معناى اءغْضَبُونا مى باشد. جوهرى در كتابصحاح (132) درست به اين لفظ مى گويد: وَ اءَسَفَ عليْهِ اءَسَفاً، يعنى براو غضب و خشم نمود، و آسَفَهُ، يعنى او را به خشم آورد.

💡 هزواً نزد مشهور اهل لغت و مفسّران به معناى تمسخر و استهزاست و از جهت وزن و هيئت و قبول وجوه چهارگانه، همانند كفواً (با ضمّه وسط يا سكون آن و در هر دو صورت با همزه يا بدون آن ) است.

💡 ليكن در ميان اهل لغت، رغب اصفهانى اصل آن را شوخى در خفاء (مزح فى خفيّة ) دانسته و مدّعى است كه در آياتى كه كلماتى چون هزواً و لعباً به كار رفته و همه مواردى كه به صورت مصدر، پس ازفعلِ اتّخاذ آمده (از جمله در آيه مورد بحث )، به معناى شوخى است و تنها در صورتى كه فعل هَزِءَ با حرف باء متعدّى شود (هَزِئْتُ) به معناى استهزاست.(353)