میرزا زین العابدین خوانساری

[ویکی اهل البیت] میرزا زین العابدین فرزند میرزا ابو القاسم، فرزند عالم ربانی سیدخوانساری یکی از اعلام بزرگ قرن سیزدهم در شهر اصفهان بود. در سال 1190 قمری در شهر خوانسار متولد شد، در نوجوانی مقدمات علوم و سطوح فقه و اصول را از حضور والد معظم بنی اعمام سید محمد مهدی خوانساری صاحب رساله ابو بصیر و... به اتمام رسانید، سپس عازم نجف اشرف گردید و از محضر شریف العلما و سایر اعلام نجف محظوظ بود. هر چند مراتب علمی او در مراجعت به اصفهان از محضر حکیم نوری و حاجی کرباسی افزوده شد و به درجه اجتهاد واستادی رسید. و از اساتید نام برده به اضافه مرحوم خاتون آبادی و حجة الاسلام اصفهانی به اخذ اجازه و درجه اجتهاد نایل آمد. و به زادگاه خویش شهر خوانسارمراجعت نمود اما دیری نپائید که خوانسار را برای همیشه به قصد اصفهان ترک نمود و به اتفاق خانواده در محل چهار سوی اصفهان اقامت گزید. معظم له سرسلسله سادات روضاتی اصفهان است و امثال علامه خوانساری صاحب روضات و آیت کبری میرزا محمد هاشم از اولاد وی هستند.
حاج میرزا زین العابدین در فقه و اصول و تفسیر، حدیث و حکمت و منطق و ادبیات عرب مهارت داشت. و چندین سال در اصفهان به تدریس علما و ترویج مذهب همت گماشت. اکثر صاحب تراجم علما معظم له را در کتاب خویش متذکرند و به اوصاف و کمالات اخلاقی و مراتب علمی او معترفند.
میرزای مزبور گذشته از تربیت فضلا آثاری از قبیل شرح زبده و شرح خلاصة الحساب (شیخ بهائی) و رسائلی در نوادر احکام، و شرحی بر معالم الاصول و غیره... به رشته تحریر برده است. معظم له خطی نیکو داشت و به دست مبارک قرآنی زیبا به یادگار گذاشت، و سرانجام در سال 1275 به حضور معبود شتافت. بعد از این سید بزرگوار حجج اسلام آیات عظام: میرزا محمد باقر، میرزا محمد هاشم، میرزا محمد کاظم، میرزا محمد صادق، میرزا سید حسن، میرزا سید علی، میرزا محمد جواد و امیر محمد (و هزاران عالم و فاضل دیگر از احفاد او) وارث علوم پدر گردیدند.

💡 میرزا زین العابدین تبریزی به سال ۱۲۳۳ هجری قمری اسباب و آلات چاپ حروفی را به تبریز آورده و تحت حمایت عباس میرزا نایب السلطنه که در آن زمان حکمران آذربایجان بود مطبعه کوچکی برقرار نمود و کتاب مزبور میرزا ابواقاسم فراهانی بود که حاوی قصه‌هایی از جنگ میان دولت ایران و روسیه که در مورخ ۱۲۲۸ هجری قمری (برابر با ۱۸۱۳ میلادی) با عهدنامه گلستان به پایان رسیده بود.

💡 میرزا زین العابدین قمی نخستین عالم طراز اول ناظر شرعی بر مصوبات مجلس شورای ملی بود.

💡 کریم خان زند در فرمانی که به تاریخ جمادی‌الاول ۱۱۷۷ قمری، میرزا زین‌العابدین را به سمت وزیر موقوفات منصوب کرده‌است چنین نگاشته‌است: «به رتبهٔ بلند منصب ارجمند وزارت موقوفات مفتخر و مبلغ پنجاه تومان تبریزی نقد در وجه او مقرر [که] هر ساله بازیافت و صرف معاش خود نموده…»

💡 میرزا زین نطنزی از شاعران دوره صفویه می‌باشد.

💡 از شاگردان مستقیم میرزا رضا کلهر میرزا زین العابدین شریفی قزوینی معروف به ملک الخطاطین است. از نظر اشاعه هنر خوشنویسی و شیوه خطاطی کلهر مهم‌ترین شاگرد او آقاسید مرتضی برغانی بود که سبک کلهر را به دو فرزند خود حسن میرخانی و حسین میرخانی آموزش داد. این دو استاد که با یک واسطه شاگرد کلهر محسوب می‌شوند با تأسیس انجمن خوشنویسان ایران در تعلیم خوشنویسان معاصر بسیار کوشیدند.