تفسیر شاهی

(یا: تفسیر آیات الاحکام) اثر امیر ابوالفتح فرزند میرزا محمدعلی معروف به امیر مخدوم حسینی جرجانی از فقهای امامیه. در شرح آیات احکام و فقه قرآن به زبان فارسی و براساس عقاید شیعه و طبق دستور شاه طهماسب صفوی نوشته شده و به همین دلیل به تفسیر شاهی معروف است. این تفسیر نخستین بار به اهتمام حاج میرزا ولی الله اشراقی سرابی در ۲جلد در تبریز به چاپ رسید.

[ویکی فقه] تفسیر شاهی (کتاب). تفسیر شاهی یا آیات الاحکام تالیف علامه محقق و فقیه اصولی سید امیر ابو الفتح حسینی جرجانی متوفای سنه ۹۷۶ هجری قمری است.وی فاضل، متکلم، فقیه، اصولی و مفسری شیعی است. صاحب تحقیق و تصنیف و معاصر شاه اسماعیل صفوی و شاه طهماسب موسوی حسینی صفوی اول است.
این تفسیر مهمترین تفسیر فقهی قرآن مجید است که به زبان فارسی به رشته تحریر در آمده است. آیت الله مرعشی نجفی در باره این تفسیر چنین می نگارد: «یکی از بهترین کتابهای تفسیر فقهی دانشمندان شیعی کتاب تفسیر شاهی است، به جان خودم سوگند که مولف آن مطالب مفید و مباحث جالب تفسیری و فقهی را آن چنان در این کتاب به رشته قلم در آورده که بالاتر از آن هرگز متصور نمی باشد. وی در این کتاب آیات احکام قرآن را با بیانی سلیس و روان و عبارتی زیبا و شیرین به زبان فارسی به رشته تحریر در آورده است که گمان نمی رود مانند آن یافت شود.»دانشمند محقق میرزا ولی الله اشراقی این اثر را چنین توصیف می نماید: «تفسیر شاهی جامع مطالب مهم و دارای نکات و دقایق کنز العرفان (فاضل سیوری) و زبدة البیان محقق اردبیلی) است مانند قلائد الدرر در موضوع تطبیق فروع با اصول به بیان شیرین و شیوه شگفت انگیز، گوی سبقت را از سایر کتب تفسیر فقهی ربوده و آن را به جامعه علم اهداء کرده است. تفسیر شاهی حاوی استنباط احکام فرعی از آیات قرآنی و متعرض شرح معانی مفردات و اعراب آیات و نشان دهنده احادیث مروی با آیات نازل شده است. این تفسیر کتابی بی نظیر است و خواننده را از تفاسیر و سایر آیات الاحکام بی نیاز می کند. در این کتاب کلیه آیات احکام مورد بررسی و تفسیر قرار گرفته. به همین سبب حایز اهمیت است و از آغاز تالیف مورد توجه دانشمندان بوده است.»
آیات الأحکام( استرآبادى)، استرآبادى محمد بن على، ناشر: مکتبة المعراجی، تهران، چاپ اول، مقدمه جلد اول، ص۶.
ابو الفتح حسینی عربشاهی

💡 اول، ترتیب جانشینی و شجره‌نامهٔ حاکمان این دوره است؛ در نتیجهٔ تفسیر نادرست عبارت اکدی «پسر خواهر شیلهاها» (mār ahāti(-šu) ša Šilhaha)، محققان گمان می‌کردند که ترجمهٔ صحیح mār ahāti، همچون میان‌رودان، خواهرزاده (پسر خواهر) است، و این اصطلاح واقعاً به یک رابطهٔ نسبی اشاره می‌کند. در نتیجه، دربارهٔ تقسیم قدرت بین شاخه‌های مستقیم و عرضی خانوادهٔ شاهی فرضیه‌ای مطرح شد که خاص ایلام بود. اما واقعیت کاملاً متفاوت بود: معنی واژگان «پسر خواهر شیلهاها» خواهرزاده نیست، بلکه به معنی پسری است که شیلهاها از همبستری با خواهر خودش به دنیا آورده و نشانهٔ وجود ازدواج با محارم در میان خانوادهٔ سلطنتی است؛ وارث مشروع شاه، از این ازدواج زاده می‌شد. به‌علاوه، این عبارت تنها یک عنوان یا لقب بود، چنان‌که قرن‌ها بعد از مرگ شیلهاها، اونتاش نپیریشه و خوتلوتوش اینشوشینک، خود را پسر خواهر شیلهاها می‌نامند. این نکته هم اضافه شود که عبارت اکدی را در ایلامی به ruhu-šak ترجمه کرده‌اند: ruhu یعنی پسر، هنگامی که به مادر اشاره می‌شود و šak یعنی پسر، هنگامی که به پدر اشاره می‌شود. اصلاً مسئلهٔ کلمهٔ «خواهر» در میان نیست.