اصطلاح «تخصیص تناسبی» در علم آمار، بهویژه در روش نمونهگیری طبقهای، به شیوهای از توزیع حجم نمونه میان طبقهها یا گروههای مختلف جامعه آماری گفته میشود که در آن تعداد افراد انتخابشده از هر طبقه متناسب با اندازه واقعی آن طبقه در کل جامعه تعیین میشود. در این روش، هرچه یک طبقه جمعیت بیشتری داشته باشد، سهم بیشتری از نمونه را نیز به خود اختصاص میدهد و برعکس، طبقههای کوچکتر تعداد کمتری از افراد نمونه را شامل میشوند. هدف از بهکارگیری تخصیص تناسبی آن است که ترکیب نمونه تا حد امکان بازتابدهنده ساختار واقعی جامعه آماری باشد و هر بخش از جامعه به اندازه سهم واقعی خود در نمونه حضور داشته باشد. این روش موجب افزایش نمایندگی مناسب گروههای مختلف در پژوهش میشود و احتمال بروز خطاهای ناشی از توزیع نامتوازن نمونه را کاهش میدهد. پژوهشگران زمانی از این شیوه استفاده میکنند که جامعه آماری به چند طبقه یا دسته مشخص تقسیم شده باشد و بخواهند نسبت واقعی هر طبقه در نمونه نیز حفظ شود. برای مثال، اگر یک طبقه 40 درصد از کل جامعه را تشکیل دهد، حدود 40 درصد از حجم نمونه نیز از همان طبقه انتخاب خواهد شد. به این ترتیب، نتایج حاصل از بررسی نمونه قابلیت تعمیم بیشتری به کل جامعه پیدا میکند و تصویر دقیقتری از ویژگیهای جامعه ارائه میدهد. از دیدگاه آماری، تخصیص تناسبی یکی از رایجترین و منطقیترین روشهای توزیع نمونه در نمونهگیری طبقهای به شمار میآید، زیرا میان اندازه طبقهها و تعداد واحدهای نمونهشده رابطهای متناسب برقرار میکند. به طور کلی، «تخصیص تناسبی» به فرایند اختصاص دادن تعداد نمونه به طبقههای مختلف جامعه بر اساس نسبت و اندازه واقعی هر طبقه گفته میشود تا نمونه انتخابشده نمایندهای دقیق و متعادل از کل جامعه آماری باشد.
تخصیص تناسبی
فرهنگستان زبان و ادب
{proportional allocation} [آمار] در نمونه گیری طبقه ای، اختصاص دادن نمونۀ کامل به طبقه های متفاوت به طوری که تعداد نمونه های منتسب شده به طبقه ها متناسب با اندازه طبقه ها باشد