بهشت و جهنم در معتزله

[ویکی فقه] یکی از آسیبهای عقل گرائی، تحلیل عناوین معرفتی با توهمات غیر علمی است. نتیجه این روش نادرست، انکار برخی معارف را به دنبال دارد. انکار وجود بهشت و جهنم از جمله مسائلی است که اکثر معتزله به سبب اتخاذ این روش به آن دچار شده اند.
تمام مسلمانان و حتی برخی از معتزله مانند بشر بن المعتمر و ابوحسین بصری بر این باورند که بهشت و جهنم دو مخلوقی می باشند که موجودیتشان ثابت است. دلیل ایشان آیات و روایات مختلفی است که از بهشت و جهنم به عنوان یک موجود حقیقی حکایت نموده است. بنابراین اعتقاد به موجودیت کنونی بهشت و جهنم، عقیده ای اتفاقی بین اکثر فرق مختلف اسلام است.
معروف الحسینی، هاشم، الشیعة بین الاشاعرة والمعتزلة، ص۲۰۹.
بزرگان مشهور از معتزله
معتزلی، ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغة، ج۱، ص۱۰۹.
امام رضا (علیه السّلام) اعتقاد به وجود کنونی بهشت و جهنم را به نبوت و امامت پیوند می زند و منکر این عقیده را منکر و تکذیب کننده نبوت و امامت معرفی می کند.
مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج۴، ص۴.
...

💡 آرى، دقت در آيات مربوط به قيامت و بهشت و جهنم و همچنين آيات شفاعت و آياتى كهكلمات انبياء را در دعوتهاى خود حكايت مى كند، جاى هيچ ترديدى باقى نمى گذارد كه درهمه شرايع اين معنا گوشزد بشر شده كه براى مشرك هيچ راه نجاتى نيست، مگر توبهقبل از مرگ.

💡 چنين عبد صالحى كه در روش خود به عترت طاهره عليهم السلام اقتدا كرده است، شايستگى آن را مى يابد كه مصداق دوستان صالح ايشان باشد؛ چنان كه حضرت رضا عليه السلام مى فرمايند: اگر تقسيم بهشت و جهنم بر اساس محبت و بغض او على عليه السلام باشد، پس او قسيم قسمت كننده بهشت و جهنم است؛ فقسمة الجنة و النار اذا كانت على حبه و بغضه، فهو قسيم الجنة و النار.

💡 حضرت فرمود: راست گفته، به يكتايى خدا و مرگ، و حشر و زنده شدن بعد از مرگ وقيامت و بهشت و جهنم و پل صراط كه هيچ كدام را نديده شهادت مى دهد (كه اين شهادت هاهر يك بهترين دليل بر مؤ من واقعى بودن شهادت دهنده است )

💡 دليل اين است كه موحد نيست، اين كه صفت غير از موصوف است. ايمان غير از خود مؤمناست، عدالت غير از خود عادل است. شخصى مؤمن نيست مى آيددليل مى شنود و مؤمن مى گردد. فاسق موعظه مى شنود، گفت و گوى بهشت و جهنم بهگوشش مى رسد، عادل مى شود و توبه مى كند. اگر خداوند هم اين طور صفت داشتهباشد آن وقت مركب مى شود از ذاتى و صفتى.(556)