لغت نامه دهخدا
اﷲ اکبر. [ اَل ْ لا هَُ اَ ب َ ] ( ع جمله اسمیه ) خدا بزرگ است. اکبر در این مورد بمعنی کبیر آمده. ( از مهذب الاسماء ). این جمله از اذکار اذان و اقامه و نماز است. رجوع به تکبیر و تکبیرةالاحرام شود:
خون صید اﷲ اکبر نقش بستی بر زمین
جان مرغ الحمدﷲ سبحه گفتی در هوا.خاقانی.بازآ که در فراق تو چشم امیدوار
چون گوش روزه دار بر اﷲ اکبر است.سعدی. || در مقام تعجب نیز گویند:
چو لشکر سوی آب حیوان گذشت
خروش آمد اﷲ اکبر ز دشت.فردوسی.گل و شکر کدامین گل چه شکر
به او او ماند و بس اﷲ اکبر!نظامی.درخت گردکان با این بزرگی
درخت خربزه اﷲاکبر!؟
اﷲ اکبر. [ اَل ْ لا هَُ اَ ب َ ] ( اِخ ) نام کوهی است قریب شیراز، و از آن چشمه ای بیرون آمده در کنار رکن آباد جاری است. ( غیاث اللغات ). اﷲ اکبر یا تل اﷲ اکبر نام کوهی است بزرگ و بلند که در دامن آن شهر شیراز واقع شده است. گویند: هر که بر بالای این کوه برمی آید و بزیر مینگرد بی اختیار از زبانش اﷲ اکبر برمی آید. ( از آنندراج ) ( از شرفنامه منیری ).تنگ یا تنگه اﷲ اکبر در نزدیکی شیراز واقع است. و رجوع به حبیب السیر چ خیام ج 3 ص 594 شود:
فرقست از آب خضر که ظلمات جای اوست
تا آب ما که منبعش اﷲ اکبر است.حافظ ( از شرفنامه منیری و آنندراج ).خوشا سپیده دمی باشد آنکه بینم یار
رسیده بر سر اﷲ اکبر شیراز.حافظ ( از آنندراج ).در زیر پای عشق فتاده است آسمان
عشق این سواد را تل اﷲ اکبر است.صائب تبریزی ( از آنندراج ).
اﷲ اکبر. [ اَل ْ لا هَُ اَ ب َ ] ( اِخ ) نام جزیره ای در بحر خزر. حمداﷲ مستوفی آرد: و جزیره اﷲ اکبر که محاذی باکویه است اکنون معمور است و بندرآن دریا شده است. ( نزهةالقلوب چ لیدن ج 3 ص 239 ).
اﷲ اکبر. [ اَل ْ لا هَُ اَ ب َ ] ( اِخ ) ناحیه ایست در سلطانیه. در نزهةالقلوب آمده «: آب ابهررود از حدود اﷲ اکبر سلطانیه و از کوه سراهند برمیخیزد بر ولایت قزوین میگذرد...» ( نزهةالقلوب چ لیدن ج 3 ص 221 ).
