( آل زیار ) آل زیار. [ ل ِ ] ( اِخ ) سلسله ای از ملوک و امرای ایرانی نژاد در گرگان، از سال 316 تا 434 هَ.ق. مؤسس این سلسله مرداویج ( مرداویز )بن زیار که خود را از اعقاب پادشاهان قدیم میشمرد در جرجان علم استقلال برافراشت و اصفهان و همدان را نیز بحیطه تصرف آورد و در سالهای 316 تا319 ایران غربی را تا حوالی حلوان مسخر کرد. آل بویه نخست در خدمت او بودند و علی بن بویه از دست او حکومت کرج داشت. مرداویج صورةً فرمان خلفای عباسی را گردن نهاده بود و برادر او وشمگیربن زیار نسبت به سامانیان نیز اظهار انقیاد میکرد. پس از آنکه آل بویه به سال 320 استقلال یافتند اقتدار زیاریان بجرجان و طبرستان محدود شد، و این سلسله را غزنویان منقرض کردند.
مردوایج بن زیار ( 316-323 )، ابومنصوربن وشمگیر ملقب بظهیرالدوله ( 323-356 )، بیستون ( 356-366 )، شمس المعالی قابوس معروفترین ِ افراد این سلسله ( 366-403 )،انوشیروان ( دارا؟ ) ( 420-434 ).
( آل زیار ) سلسلهای از امرای ایرانی نژاد که از ۳۱۶ تا ۴۳۴ ه. ق. حکومت کردند. موسس سلسله مردا ویج یا مرد آویز از اتباع اسفار پسر شیرویه بود. در جرجان علم استقلال بر افراشت و اصفهان و همدان را بر متصرفات خود افزود. مردا ویج صوره فرمان خلفای عباسی را گردن نهاده بود. و برادر او وشمگیر بن زیار نسبت به سامانیان اظهار بندگی می کرد از معروفترین افراد این سلسله شمس المعالی قابوس بن وشمگیر است. این سلسله را غزنویان منقرض کردند.
سلسله از ملوک و امرای ایرانی
آل زیار. رجوع شود به:زیاریان (حک: ۳۱۶ـ ۴۴۱/۴۳۵ق)
💡 دلیل این امر میتواند پذیرش حاکمیت غزنویان باشد؛ آل زیار دیگر نیازی به جنگیدن نداشتند و غزنویان که باج میگرفتند، وظیفهٔ دفاع از آنها را بر عهده داشتند..
💡 در غرب و مرکز ایران دو سلسله (دیلمیان) به نامهای آل زیار (۳۲۰ ه. ق) و آل بویه که هر دو از مناطق شمال ایران برخاسته بودند نواحی مرکزی و غربی ایران و فارس را از تصرف خلفا آزاد کردند. مخصوصاً دیلمیان سخت نیرو گرفتند و مدت ۱۲۷ سال حکومت کردند و هنگامی که خلفا در برابر آنها چارهای جز تسلیم نیافتند حکومت بغداد را به آنها واگذار کردند و خود به عنوان خلیفگی و احترامات ظاهری قناعت کردند.
💡 در منابع اولیه از حکومت دارا بر امارت آل زیار در سالهای ۴۳۶ تا ۴۴۱ هجری صحبت شده، لیکن هویت واقعی او مورد شک و تردید است و مشخص نیست که این دارا همان پسر قابوس است، یا شخص دیگری با نام یا لقب مشابه بوده.
