دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] اِسْماعیل بْن جَعْفَر، فرزندارشد امام جعفر صادق (ع ) که خلفای فاطمی و امامان اسماعیلی وی را جد خود و جانشین بر حق امام صادق (ع ) می دانند و اعتقاد به امامت او سرآغاز جدایی شاخه اسماعیلیه از شیعیان امامی است.
اصطلاح اسماعیلیه به عنوان یکی از فرق شیعی برگرفته از نام اوست.با اینکه بخش بزرگی از تاریخ شیعه، از جنبش های فرقه ای گرفته تا خلافت فاطمیان زیرپوشش انتساب به اسماعیل پدید آمده است، گزارش های ناچیز و پراکنده ای درباره زندگی و فعالیت های وی در منابع ذکر شده، و چنین می نماید که نقش خود او در ترسیم وقایعی که به شکل گیری جنبش اسماعیلیه منتهی شد، اندک است.
در منابع شیعی و غیر شیعی
از لحاظ شناخت و نقد منابع، می توان گفت که ۳ دسته منابع امامی، اسماعیلی و سنی را می توان برشمرد که حاوی گزارش های درباره اسماعیل است.بدیهی است که به سبب اختلاف در مسأله امامت، منابع امامیه و اسماعیلیه در این باره هماهنگی ندارند و منابع غیرشیعی نیز بیش تر به علل سیاسی و گرایشهای ضداسماعیلی، گزارش های اسماعیلیه را تأیید نمی کنند.از این میان، اطلاعات برگرفته از آثار اسماعیلی از اعتبار کافی برخوردار نیستند، زیرا اولاً به ندرت حاوی داده های تاریخی است و آنچه درباره اسماعیل آورده اند، بیشتر به افسانه و باورهای فرقه ای شبیه است و در واقع نمی توان از این آثار آگاهی های مستقل و قابل اعتمادی درباره اسماعیل، جدا از آنچه متأثر از منابع امامی است، به دست آورد دو دیگر آنکه از نخستین سال های شروع دعوت اسماعیلی تا ظهور فاطمیان - که اصطلاحاً دوره ستر نامیده می شود - آثار مکتوب اسماعیلی کمتر به جای مانده، و یا توسط فاطمیان دستخوش حذف و اصلاح گردیده است تا با اعتقادات رسمی آنان سازگار افتد.افزون بر آن آثار اسماعیلی طیف وسیعی از منابع را در برمی گیرند که در گزارش های خود هماهنگی و همخوانی ندارند.از سوی دیگر منابع امامیه به سبب اینکه حاوی گزارش های دقیق تری بوده، و برگرفته از روایت های منقول از محافل داخلی شیعه و اصحاب و یاران امام صادق (ع ) است، چنین می نماید که بیشتر قابل اعتماد است و نیز تصویر روشن تری از زندگی اسماعیل را ترسیم می کند.تحقیقات اخیر درباره اسماعیلیه، بر اهمیت منابع امامی اثنا عشری درباره اسماعیل و پدید آمدن اسماعیلیه تأکید کرده اند.
جایگاه خانوادگی
مادر اسماعیل، فاطمه دختر حسین بن حسن بن علی بن ابی طالب (ع ) بود. گفته شده است که امام صادق (ع ) در زمان حیات فاطمه همسر دیگری اختیار نکرد و به همین سبب، حدود ۲۵ سال پیش از ولادت امام کاظم (ع )، آن حضرت بجز اسماعیل و برادرش عبدالله فرزند دیگری نداشته است. در بسیاری از منابع آورده اند که اسماعیل، موردعلاقه و محبت شدید پدر بوده است.
تولد
...
