ابومحمد ابن قتیبه

[ویکی فقه] اِبْن ِ قُتَیْبه، ابومحمد عبدالله بن مسلم دینوری (۲۱۳-۲۷۶ق / ۸۲۸ - ۸۸۹م )، نویسنده و دانشمند بزرگ عصر عباسی بود.
از زندگی وی، به رغم شهرت عظیمی که از زمان حیات کسب کرده بود، اطلاعات بسیار اندکی در دست است و منابع در این باب به گفتاری مختصر و گاه ضد و نقیض بسنده کرده اند.در آغاز، سخنی از تاریخ تولد او نیست، اما ابن خلکان و نویسندگان پس از وی، ۲۱۳ق را نقل کرده اند. ابن ندیم هم که به تولد او اشاره کرده، تنها آغاز رجب، نوشته است و نمی دانیم که آیا او خود بدین گونه نوشته یا سال ِ آن از نسخه ها ساقط شده است.سال مرگ او هم در منابع دقیق نیست: برخی، ۲۷۰ق نوشته اند و ابن خلکان ۲۷۰ یا ۲۷۱ق آورده است و دیگران ۲۷۶ق ذکر کرده اند، ولی عموم منابع جدیدتر که از روایات گوناگون آگاه بوده اند، رجب ۲۷۶ را ترجیح داده اند.سال ۲۹۶ق که یکی از اقدم منابع، یعنی زبیدی، داده است، احتمالاً تحریف ۷ به ۹ است. اگر تاریخ درگذشت نویسنده ای آنچنان زبردست و استادی آنچنان بزرگ تا این حد گنگ مانده باشد، خود پیداست که از ماجراهای زندگی او دیگر چیز قابل توجه و اعتمادی برای ما باقی نمی ماند.

💡 در مقابل طباطبایی با استناد به گفته ابن قتیبه دینوری جمله مذکور را ضرب‌المثلی معروف در عربی می‌داند:

💡 از سفیان نیز گزارش شده‌است که ابن مسعود معوذتین را از محمد می‌شنید و با آن حسن و حسین را تعویذ می‌کرد؛ اما از آنجا که محمد این دو سوره را در نماز قرائت نمی‌کرد، ابن مسعود چنین پنداشت که این دو، سوره نبوده و تعویذ می‌باشند. ابن قتیبه نیز نظری همچون سفیان دارد. به عقیده مرتضی عاملی، احتمال دارد ابن مسعود بعدها به اشتباه خویش پی برده‌است و بعدها عاصم نیز قرائتش را از او نقل کرده‌است.