ابوالمعانی عبدالقادر بیدل دهلوی

[ویکی فقه] بیدِلْ، ابوالمعانی میرزا عبدالقادر بیدل دهلوی (۱۰۵۴-۴ صفر ۱۱۳۳ ق/۱۶۴۴-۲۴ نوامبر ۱۷۲۰م)، شاعر پارسی گوی هند و صوفی و نماینده برجسته سبک هندی است. او در عظیم آباد هندوستان (پتنۀ کنونی) متولد شد.
پدرش میرزا عبدالخالق، از قبیلۀ برلاس (و به روایتی ارلاس یا ارلات) ترکان جغتایی بود. این قبیله از بخارا به بدخشان، و سپس به هندوستان مهاجرت کرده، و به سپاهی گری مشغول بودند.
بیدل، عبدالقادر، چهار عنصر رقعات قصاید نکات کلیات، ج۱، ص۱۶۶، به کوشش خلیل الله خلیلی، کابل، ۱۳۴۱-۱۳۴۳ش.
عبدالقادر نخستین سروده هایش را بر عمویش، که نخستین مربی و مشوق وی بود، عرضه کرد. میرزا قلندر شاعری درس ناخوانده بود که نکته سنجی های او در شکل گیری شخصیت شاعری بیدل بی تأثیر نبوده است، چنان که او همواره ذوق شاعرانۀ خود را از عموی خویش می دانست
عبدالغنی، زندگی و آثار عبدالقادر بیدل، ج۱، ص۱۹ـ۲۸، ترجمه محمدمهدی آصف، کابل ۱۳۴۱ ش.
میرزا ظریف که مردی روحانی و محقق بود، در تکوین شخصیت عرفانی و ادبی بیدل و آشنایی جدی او با فلسفه، تصوف علمی، کلام، فقه، حدیث و تفسیر تأثیر بسزا داشت.
عبدالغنی، زندگی و آثار عبدالقادر بیدل، ج۱، ص۳۶ـ۴۲، ترجمه محمدمهدی آصف، کابل ۱۳۴۱ ش.
...

💡 بقایای جسد میرزا عبدالقادر بیدل را در کنار مقبرهٔ میرزا ظریف و شخص دیگری که غازی‌خان نام داشته‌است، به خاک سپردند.

💡 دایرةالمعارف افغان افزود: ابو المعانی میرزا عبدالقادر بیدل فرزند میرزا عبدالخالق اصالتاً متعلق به ولسوالی خوست و فرنگ ولایت بغلان افغانستان است، بنا به مسایلی به هندوستان رفت و شاعر ملکوتی اورنگ‌زیب پادشاه شد. به این دلیل که دو دختر اورنگ زیب در هنگام اعزام به ولسوالی خوست ازدواج کرده بودند، هر هدیه یی به خراسان مخصوصاً به ولسوالی خوست ارسال می‌شد.

💡 از دیدگاه ریشه‌شناسی و واژه‌شناسی برخی معتقدند اصطلاح خرابات از دو واژه متخاصم خراب و آباد ساخته شده‌است. ابتکار ساختن واژه‌های متضاد را همین بزرگواران ادبیات فارسی داشتند. چنین واژه‌های متخاصم را شاعر سرزمین هند عبدالقادر بیدل ساخته‌است. بیدل چندین بار در غزلیات خرابات خود به گونه خراباد نوشته‌است.

💡 این موضوع را می‌توان در کتاب احوال و آثار میرزا عبدالقادر بیدل که به‌وسیلهٔ دکتر عبدالغنی استاد دانشگاه پنجاب تألیف گردیده و اثر گران‌بهایی در مورد زندگی و آثار بیدل است مطالعه نمود. او می‌نویسد: