زنان دربار قاجار

[ویکی فقه] ازدواج مصلحتی، جزیی از سیاست های دربار شاهان قاجار بود، در این میان زنان قربانی می شدند. دربار شاهان قاجار به جز اواخر حکومت این سلسله انباشته از زنانی بود که وظیفه اصلی آنان ارضای امیال حاکمان وقت بود.
گرایش به گردآوری زنان در دربار از زمان "آقا محمدخان" اولین پادشاه شروع شد. زنان حرمسراهای قاجار، در بخش اعظم تاریخ حکومت این سلسله، با دستاویزها و بهانه های متعدد و به خاطر مصالح سیاسی، در زمره زنان پادشاهان وقت، قرار می گرفتند. ازدواج آقا محمدخان با "گلبخت خانم" دختر یکی از سران قبایل ترکمن تا حد زیادی برای ایجاد وحدت و خویشاوندی با قبیله فوق صورت گرفته بود. ازدواج های مصلحتی، جزیی از سیاست های دربار شاهان قاجار بود، در این میان زنان قربانی می شدند. شاهان قاجار برای تمرکز قدرت در دست خویش با سران ایلات وصلت می کردند.
زندگی زنان دربار
زنان دربار به طرق مختلف اوقات خود را سپری می کردند. پرداختن به مسایل مذهبی یکی از مهم ترین راه های سرگرم ساختن زنان بود که از دوران حکومت "آقا محمدخان" به آن توجه می شد. در روزهای سوگواری عاشورا دختری از دختران حرمسرای آقا محمدخان در حالی که سراپا سیاه می پوشید، به منبر می رفت و با ذکر مصائب شهدای کربلا زنان حرمسرا را غرق در شیون و زاری می ساخت. به جای آوردن مراسم حج و زیارت قبور ائمه و امامزادگان از دیگر سرگرمی های زنان حرمسرا بود. همراهی با شاهان در مسافرتها در واقع بهانه ای بود تا زنان از محدوده تنگ دربار خارج شوند، حضور زنان رکن اصلی تشکیل جشن های ایام نوروز، اعیاد مذهبی و مراسم ازدواج شاهزادگان بود.
وظایف زنان حرمسرا
هر یک از زنان در حرمسرا وظایف مخصوصی را برعهده داشتند، مثلاً یکی از زنان فتحعلیشاه مسئول نظارت بر چند نفر از زوجات شاه بود که وظیفه داشتند تا کارهای مربوط به نمازخانه و ایوان نشیمن قصر شاه را انجام دهند، زنی به نام "بی بی خانم" وظیفه پوشانیدن رخت و آوردن آیینه و شانه و بردن رخت حمام شاه را عهده دار بود. ده نفر از زن های حرم، با لباس های فاخر و جواهرآلاتی که داشتند، مسئول بردن غذا به نزد شاه بودند، این ده نفر همگی مادران شاهزادگان بودند.
هزینه اداره حرمسرا
...

💡 نقطهٔ شروع مدگرایی زمانی بود که بانوی ارشد فتحعلی شاه طی یک مهمانی دربار با «الیزابت مک نیل» همسر «جان مک نیل» آشنا شد. الیزابت مک نیل در آن مهمانی لباس ساتن سپید، تزئین شده با چین‌های توری و همچنین ردای قرمز ابریشمی بر تن داشت که در تضاد با لباس‌ها و جواهرات با شکوه و پر زرق و برق خانم‌های درباری بود. اما همین لباس ساده چشم بانوی اول دربار ایران را گرفت و نقطه شروعی شد بر تغییر لباس زنان دربار قاجار.