دوگانه گرایی

{dualism} [روان شناسی] باور به اینکه ذهن و بدن دو قلمروِ مستقل با دو جوهر متمایزند که با یکدیگر تعامل دارند

دوگانه گرایی (فلسفه هندی). دوگانه انگاری هندی ( انگلیسی: Dualism ) اشاره به اعتقاد برخی مکتب های فلسفه هندی دارد، مبنی بر اینکه واقعیت اساساً از دو بخش تشکیل شده است. این امر عمدتاً به صورت دوگانگی ذهنیت در فلسفه بودی یا دوگانگی آگاهی از ماده در مکتب های سامخیا و یوگا از فلسفه هندو شکل می گیرد. این فلسفه با دوگانه گرایی ذهن و بدن در فلسفه ذهن غربی تفاوت دارد، ولی همچنین با آن شباهت هایی نیز دیده می شود.

💡 به این ترتیب، یک دوگانه‌گرایی اخلاقی صرف را که مبتنی بر تقابل خیر و شر، یا نیکی و بدی است، یا دوگانه‌گرایی‌های فلسفی مبتنی بر تمایز روح و جسم، یا ذهن و ماده، و… را ــ که در بسیاری از موارد از باورهای دینی به فلسفه راه یافته‌اند ــ نمی‌توان ثنویت به معنای دینی ـ تاریخی یا پدیدارشناسانهٔ آن به‌شمار آورد. در پدیدارشناسی تاریخی دین، دوگانه گرایی لزوماً با توحید، مشرک یا توحید مخالف نیست. برخی دین‌پژوهان ثنویت را مقولهٔ دینی جداگانه‌ای نسبت به یگانه‌پرستی در نظر نمی‌گیرند، زیرا به اعتقاد آنان رابطهٔ ثنویت با یگانه‌پرستی بسیار نزدیک است.

💡 یکی از مهمترین اندیشمندان گنوسی در عالم مسیحیت مرقیون بود. او بسیار تحت تأثیر اندیشه دوگانه گرایی قرار گرفت و همانطور که خواهیم دید دستگاه فلسفی خود را بر اساس وجود خدایگان خیر و شر استوار کرد. از این رو اندیشه مرقیون در فضایی میان عرفان و فلسفه شناور است.