حسن محتشم

حسن محتشم. [ ح َ س َ ن ِ م ُ ت َش َ ] ( اِخ ) رجوع به محتشم السلطنه اسفندیاری شود.

💡 در مرداد ماه ۱۲۹۵ (اوت ۱۹۱۶) به دنبال پیشروی نیروهای عثمانی به طرف قزوین، سپهسالار تنکابنی از ریاست وزرا برکنار شد و میرزا حسن خان وثوق‌الدوله به جانشینی وی انتخاب گردید. در این هنگام چون پایتخت در خطر اشغال قوای عثمانی قرار داشت وزیران مختار روس و انگلیس در تهران به احمد شاه تکلیف کردند از تهران خارج شود، ولی شورای مشورتی که به درخواست احمد شاه از علما و شاهزادگان و اعیان تشکیل شده بود به احمد شاه توصیه کرد پایتخت را ترک نکند. از سوی دیگر هیئتی از طرف شورای مشورتی عازم همدان مرکز فرماندهی قوای عثمانی در ایران شد تا ضمن مذاکره با علی احسان پاشا فرمانده نیروهای عثمانی از وی تقاضا کنند از حرکت قوای عثمانی به طرف پایتخت جلوگیری نماید. این هیئت که احمد قوام‌السلطنه و حسن محتشم‌السلطنه و علیقلی مشاورالممالک در آن عضویت داشتند موفق شد موافقت ژنرال علی احسان پاشا را به خودداری از اشغال تهران از طرف قوای عثمانی جلب نماید.

💡 دو حکومت ایران و آلمان در آن دوره همدلی‌های ایدوئولوژیکی با یکدیگر داشتند و در اقتدارگرایی و تکیه شان به آریانیسم که تصور می‌رفت بین این دیکتاتوری‌های هم نظر پیوند ایجاد کرده بود مشترک بودند. روی‌آوری سیاسی نازیسم به ایران در سال ۱۹۳۳ شروع شد. حزب نازی شاخه ای در تهران تأسیس کرد و جهان بینی رادیکالیزه خود را پراکنده کرد. یوزف گوبلس وزیر تبلیغات آلمان گشاده دستانه مجله مصور ایران باستان را تأمین مالی کرد که پیوندهای مدرن آریایی و جوامع فاشیستی را به تصویر می‌کشید. گفته می‌شد رضاشاه از تحسین کنندگان هیتلر است، مردی که جمهوری وایمار را که حامی پناه دادن به کمونیست‌های ایرانی بود را نابود کرده بود. روزنامه‌های نازی متقابلاً رضا شاه را به عنوان حاکم مقتدر ایران تحسین می‌کردند. رابطه سیاسی بین دو حکومت فشرده، ولی ضد و نقیض، گاهی به هم ریخته و شکننده بود. حمله پیراهن قهوه ای‌های اس آ به دانشجویان ایرانی در خیابان‌های برلین به بهانه جرایم نژادی که موجب شکایت فروغی وزیر امور خارجه ایران شد، شروع بدی برای این رابطه بود که شکننده باقی ماند. در سال ۱۹۳۷، رشد روابط بازرگانی اندکی کاهش یافت، در حالی که با سفر رسمی حسن محتشم السلطنه اسفندیاری، رئیس مجلس به آلمان که دیداری با آدولف هیتلر داشت، و سفر بالدور فن شیراخ رهبر جوانان رایش به ایران که گفته شده حامل پیامی از هیتلر به رضاشاه برای دعوت از او برای بازدید از آلمان بود، روابط سیاسی نیروی جدیدی پیدا کرد.