حربایه

واژۀ حِربایَة شکل مؤنَّث و عربی‌شدۀ حربا است که خود معرَّب حرباء می‌باشد. این لغت در متون کهن فارسی و عربی به موجودی تغییردهندۀ رنگ اشاره دارد که امروزه در فارسی به آفتاب‌پرست مشهور است. صورت صحیح املا و تلفظ آن در فارسی با توجه به ریشۀ عربی، حِربایَة (با کسر حاء و فتح یاء) ثبت شده است. از دیدگاه دستور زبان عربی، حِربایَة به‌عنوان صفت مؤنَّث از حرباء ساخته شده و در ترکیب‌های وصفی یا اشاره به جنس مؤنَّث به کار می‌رود. این واژه نمونۀ جالبی از تعامل زبانی فارسی و عربی است که در متون ادبی و علمی قدیم به‌ویژه درحوزه‌های طبّ سنتی، حیوان‌شناسی و امثله به کار رفته است. در متون فارسی، کاربرد حربایة کمتر از حرباء رایج بوده و امروزه عمدتاً در متون تخصصی تاریخی یا ادبیات کلاسیک دیده می‌شود. با این حال، شناخت این گونه واژگان از جهت درک دقیق متون کهن و نیز پیوندهای زبانی و فرهنگی حائز اهمیت است.