واژه «جوالی» در متون لغت و منابع تاریخی عربی و فارسی، به عنوان جمع «جالیه» به کار رفته و در اصل به گروهی از افراد اشاره دارد که به دلایل مختلف از سرزمین خود مهاجرت یا کوچ میکردند. در کاربرد تاریخی این واژه، «مال جوالی» به نوعی مالیات سرانه گفته میشد که از افرادی که وطن خود را ترک کرده بودند یا به عنوان مهاجر در سرزمین دیگری سکونت میگزیدند دریافت میگردید. این مالیات در برخی منابع با عنوان «مال الجماجم» نیز شناخته شده است و نشاندهنده نوعی نظام مالیاتی در جوامع قدیم بوده است. با گذشت زمان، مفهوم جوالی گستردهتر شد و در برخی متون تاریخی بهطور کلی برای اشاره به جزیه یا مالیاتهای سرانه نیز به کار رفته است. این واژه در منابعی مانند لغتنامههای قدیمی و آثار لغوی، به ویژه در «اقرب الموارد»، توضیح داده شده و ارتباط آن با مفهوم جزیه و مالیاتهای فردی مورد تأکید قرار گرفته است. بنابراین جوالی نه تنها یک واژه لغوی، بلکه مفهومی تاریخی مرتبط با نظامهای مالی و اجتماعی در جوامع گذشته به شمار میآید. در واقع این اصطلاح بازتابی از ساختارهای اقتصادی و حقوقی دورانهای قدیم است که بر اساس وضعیت افراد و مهاجرت آنان شکل میگرفت. از این رو، فهم دقیق آن نیازمند توجه به زمینه تاریخی و اجتماعی استفاده از این واژه در متون کهن است.
جوالی
لغت نامه دهخدا
جوالی. [ ج َ ] ( ع اِ ) ج ِ جالیة. رجوع به جالیه شود. || مال جوالی؛ سرانه ای که از جلای وطن کنندگان گرفتندی و آنرا مال الجماجم نیز گفتندی. و سپس بهر جزیه ای اطلاق گردید. ( اقرب الموارد ). رجوع به جالیة شود.
فرهنگ فارسی
جمع جالیه یا مال جوالی سرانه که از جلای وطن کنندگان گرفتندی و آنرا مال الجماجم نیز گفتندی.
جمله سازی با جوالی
جملات نمونه از منابع مختلف جمع آوری شده است، اگر صحیح نیست یا توهین آمیز است، لطفا گزارش دهید.
💡 چون جوالی بس گرانی میبری زان نباید کم که در وی بنگری
💡 گاهی به کشاکش دری و گاهی بیکار که گوئی یکی جوالی
💡 زنهار چو وطواط و عمادیم مپندار کافسوس بود عیسی با خر به جوالی
💡 بطومار اندر مدیح آوریمت بریم از تو در و گهر با جوالی
💡 چون شب تاریک گردد آشکار در جوالی آن فلانی را بیار