واژه «تیر گردون» در زبان و ادبیات فارسی یک تعبیر کنایی و کهن است که در متون ادبی و نجومی برای اشاره به مفاهیم مختلف آسمانی به کار رفته است. در کاربرد نخست، این ترکیب بهصورت کنایه از خورشید استفاده میشود و به جرم درخشان و اصلی آسمان که روشناییبخش زمین است اشاره دارد. در برخی کاربردهای دیگر، «تیر گردون» به معنای آفتها و حوادث آسمانی نیز آمده است و برای بیان رویدادهای ناگهانی و تأثیرگذار طبیعی به کار رفته است. این تعبیر نشاندهنده نگاه نمادین و شاعرانه قدما به پدیدههای طبیعی و کیهانی است که آنها را با مفاهیم انسانی و ادبی پیوند میدادند. در برخی منابع لغوی، «تیر گردون» به ستاره عطارد نیز اطلاق شده است که در باورهای نجومی قدیم جایگاه خاصی در میان سیارات داشته است. این تنوع معنایی نشان میدهد که واژه در بسترهای مختلف ادبی و علمی معانی متفاوتی به خود گرفته و بهصورت استعاری استفاده شده است. در ادبیات فارسی، چنین ترکیباتی برای ایجاد تصویرهای شاعرانه از آسمان، ستارگان و نیروهای طبیعت بسیار رایج بوده است. کاربرد «گردون» در این ترکیب به معنای آسمان یا سپهر است و «تیر» میتواند به نور، سیاره یا عنصر تأثیرگذار آسمانی اشاره داشته باشد. به همین دلیل، این واژه بیشتر جنبه ادبی و استعاری دارد تا معنای دقیق علمی یا فنی در زبان امروزی. در مجموع، «تیر گردون» اصطلاحی کهن است که بسته به زمینه، به خورشید، عطارد یا حوادث و آفات آسمانی اشاره دارد و در ادبیات فارسی بهصورت کنایی و شاعرانه به کار رفته است.
تیر گردون
لغت نامه دهخدا
تیر گردون. [ رِ گ َ ] ( ترکیب اضافی، اِ مرکب ) کنایه از آفتاب است. ( برهان ). خورشید. ( ناظم الاطباء ). || کنایه از آفت و حوادث آسمانی نیز باشد. ( برهان ) ( از ناظم الاطباء ) ( از آنندراج ). || بعضی گویند عطارد است. ( برهان ). عطارد. ( ناظم الاطباء ). ستاره تیر. دبیرفلک:
تیر گردون همه انواع فضائل دارد
لیک در ملک طرب کامروا ناهید است.ابن یمین.رجوع به تیر ( عطارد ) شود.
فرهنگ فارسی
کنایه از آفتاب است کنایه از آفت و حوادث آسمانی را نیز گویند
جمله سازی با تیر گردون
جملات نمونه از منابع مختلف جمع آوری شده است، اگر صحیح نیست یا توهین آمیز است، لطفا گزارش دهید.
💡 ورچه پر تیر گردون بشکنم چون خدنگی از کمان خواهم فشاند
💡 ز شرم کهربا گون خامه او بر آرد تیر گردون رنگ کاهی
💡 قضا از نوک کلک تیر گردون بعز جاودانش داده منشور
💡 چون بر به کمان سخن نهم تیر گردون نتواند کشد کمانم
💡 تا که شد طبع کریم تو خریدار سخن تیر گردون را بررست ز شادی پر و بال