ترکستان شرقی

ترکستان شرقی. [ ت ُ ک ِ ن ِ ش َ] ( اِخ ) ترکستان چین سرزمین وسیعی است که در مغرب چین قرار دارد و سلسله جبال تیانشان آنرا دو قسمت کرده است. رود تاریم از آن می گذرد و وارد دریاچه لُب نُر می گردد. شهرهای معروف آن کاشغر و یارکند و زونگاری است. این ناحیه که ایالت سین کیانک چین را تشکیل می دهد باندازه خاک ایران وسعت دارد و در قسمت زونگاری معادن نفت و آهن دارد. این ناحیه در پیش مسلمین باسم کاشغر و ختن معروف است. و رجوع به سین کیانک شود.

مانند قسمتی از مغولستان تحت نفوذ دولت چین اداره میشود. تعداد جمعیت آنرا بطور تخمین تا ۴ میلیون تن نوشته اند. ترکستان شرقی مخصوصا قسمتی ازنواحی غربی و شمال غربی آن از زمانهای قدیم مرکز تمدن ومحل رفت و آمد بازرگانان چینی وایرانی و هندی بود. بهمین جهت آثار شهرهای قدیمی در آن سرزمین باقی است. نام بسیاری از شهرهای آن مانند: کاشغر یار قندوختن بمناسبت آنکه مرکز بازرگانی بوده نزد ما مشهور است. حکومت نیمه مستقل ترکستان شرقی در دست ماموران چین ومرکز حکومت آن شهر ارومچی است که دردامنه شمال کوههای تیانشان واقع است وشهر کوچک تورفان در چند کیلومتری جنوب آن قرار دارد. پنبه غلات ابریشم پشم مهمترین محصول ترکستان شرقی است.
ترکستان چین سرزمین وسیعی است که در مغرب چین قرار دارد و سلسله جبال تیانشان آنرا دو قسمت کرده است. رود تاریم از آن می گذرد و وارد دریاچه لب نر می گردد.

💡 جهانگیر خواجه (اویغوری: جهانگیر خوجا؛ ۱ ژانویهٔ ۱۷۸۸ – ۱ ژانویهٔ ۱۸۶۵) یکی از افراد خاندان خواجگان آفاقی ترکستان شرقی بود که توانست در دهه ۱۸۲۰ کنترل کاشغرستان را چند سالی از دست امپراتوری چینگ به درآورد.

💡 اویغورها دوبار در سال‌های ۱۹۳۳ و ۱۹۴۴ با کمک ژوزف استالین موفق شدند استقلال خود را پس بگیرند و خود را «جمهوری یکم ترکستان شرقی» بنامند. اما چین، با استفاده از عِرق مذهبی مسلمانان خودش که آن‌ها هم اویغورها را کافر می‌پنداشتند استقلال جمهوری ترکستان شرقی را در هم کوبید.

💡 دومین جمهوری مستقل ترکستان شرقی هم به همین سرنوشت دچار شد. با این تفاوت که این بار میان جامعه اویغور که بخشی طرفدار شوروی و بخشی هوادار ترکیه بودند اختلاف افتاد و در این اختلافات، این چین بود که کنترل منطقه اویغورنشین را در دست گرفت و از سال ۱۹۴۹ تا کنون با مشت آهنین بر آن حکومت کرده‌است.

💡 انجمن همبستگی آموزش و پرورش ترکستان شرقی می‌گوید که هدف خود را پروروش و تربیت مسلمانان ترکستانی از طریق شناساندن اصول، فرهنگ و رفتار اسلامی اعلام کرده است.