میرزا ظهیرالدین ابراهیم اصفهانی، مشهور به میرزا ابراهیم اصفهانی، در دوران صفوی بهعنوان شاعری برجسته، ادیبی توانا، فرهنگنویسی نامدار و خوشنویسی چیرهدست شناخته میشود. او فرزند میرزاشاه حسین بود که خود از وزرای شاه اسماعیل اول صفوی به شمار میرفت. پس از کشته شدن پدرشان، میرزا ابراهیم و برادرش میرزا اسماعیل، مدتی مشقتبار را در اصفهان سپری کردند و تنها از طریق نذورات و موقوفات بنای پدرشان، مزار هارون ولایت، امرار معاش مینمودند. این دوران دشوار، نقطه عطفی در زندگی میرزا ابراهیم شد و او را به مسیری متفاوت از برادرش سوق داد.
برادرش میرزا اسماعیل به قناعت بسنده کرد و در همان بقعه ساکن شد، اما میرزا ابراهیم اصفهان را ترک کرده و رهسپار قزوین شد؛ سفری که تخمین زده میشود در حدود سال 949 قمری (1542 میلادی) رخ داده باشد. در قزوین، علیرغم تنگدستی اولیه، طبع لطیف، علاقهمندی به شعر و دانش او، موجب جلب توجه بزرگان و شاعران شد و محفل او به مرکزی برای دیدار و تبادل نظر اهل فضل و ادب بدل گشت. او در دربار سلطان محمد خدابنده در قزوین درگذشت، هرچند برخی منابع، از جمله اوحدی، تاریخ وفات او را در زمان شاه طهماسب و در اصفهان ذکر کردهاند.
میرزا ابراهیم شخصیتی وارسته و بلندهمت داشت و به مال و مقام دنیوی اعتنایی نمیکرد. معاصران او بر احاطه وی بر علوم روز، فنون ادبی، مهارت در خوشنویسی، شناخت عمیق شعر و تحقیق در لغتشناسی تأکید داشتهاند. شهرت او در خوشنویسی، بهویژه در سبک نستعلیق با گرایش به شیوه میر، چشمگیر بود. اثر سترگ او، "فرهنگ جهانگشای"، که به نامهای فرهنگ میرزا ابراهیم و نسخه میرزا نیز شناخته میشود، گنجینهای از واژگان فارسی، عربی و ترکی است. این فرهنگ، به دلیل دقت و جامعیت، بهسرعت در میان اهل ادب جای گرفت و نویسندگانی چون اسکندربیک و کاشانی از اعتبار و رواج آن در مجامع ادبی سخن گفتهاند. حتی نویسندگان برجستهای چون انجو شیرازی و سروری در آثار خود از این فرهنگ بهره بردهاند، اگرچه اوحدی نقدهایی بر برخی مطالب آن وارد کرده و برای رفع اشتباهات، خوانندگان را به فرهنگ سرمه سلیمانی خود ارجاع داده است.