اَنَس بن مالک انصاری از جمله شخصیتهای برجستهای است که هم افتخار مصاحبت پیامبر اکرم را در دوران حیات ایشان درک کرد و هم تا روزگار امویان در قید حیات بود. نام کامل وی اَنَس بن مالک بن نَضر بن ضَمضَم بن زید بن حَرام بن جُندُب بن عامِر بن غَنم بن عَدِیّ بن النَّجّار بن ثَعلَبَة بن عَمرِو بن الخَزرَج بن حارِثَة انصاری است که از قبیلهٔ خزرج در مدینه و از طایفهٔ بنینجّار به شمار میرود. وی هم از سوی پدر و هم از جانب مادر به بنینجّار منسوب است؛ مادرش اُمِّ سُلَیم دختر مِلحان است که خود از زنان نامدار صدر اسلام بود.
کنیهٔ اَنَس «ابا حمزه» بود که پیامبر خدا او را به این کنیه که نام عمویش بود، ملقّب ساخت. افزون بر این، حضرت رسول لقب «ذوالاُذنَین» را نیز به او عطا فرمود. در تاریخ تولد وی میان مورخان اختلاف هست، اما با توجه به قرائنی که در گزارشهای تاریخی وجود دارد، ولادت او به سال دهم پیش از هجرت، برابر با ۶۱۲ میلادی، بازمیگردد. انس بن مالک ازجمله صحابیانی بود که عمری دراز یافت و ازاینرو روایات بسیاری از او در منابع حدیثی نقل شده است.
اَنَس دارای فرزندان و اموال فراوان بود و در زمرۀ صحابیان متمکن به شمار میرفت. یکی از همسران وی جَمیلَه نام داشت که پس از فتوحات اسلامی و جنگ با ایران، بهعنوان کنیز بهحضور آمد و سپس به همسری انس درآمد. زندگی بلند و پربرکت او که دورههای جاهلیت، نبوت، خلافت راشدین و بخش بزرگی از عصر اموی را دربرگرفت، جایگاه ویژهای در میان راویان حدیث و تاریخنگاران مسلمان یافته است.
