قرآن کریم با بیانی ژرف و هشداردهنده، از انواع عذابهای الهی سخن میگوید که گاه به صورت مجازاتی آنی و گاه به شکل فرآیندی تدریجی در دنیا و آخرت گریبانگیر انسانهای سرکش و ستمپیشه میشود. این عذابها، که برخی جسمانی و برخی روانی و معنوی است، با توجه به نوع جرم و انحراف افراد، ابعاد گوناگونی دارد؛ از عذابهای مادی مانند طوفان، زلزله و قحطی گرفته تا عذابهای اخروی و غیرمادی که در قیامت با شکلی کاملاً متفاوت و متناسب با اعمال انسانها آشکار میشود. اشاره به این عذابها، نه تنها جنبهی تنبیهی، که هشداری برای بازگشت به فطرت پاک و پیروی از راه راست است.
یکی از مصادیق عذاب اخروی که در قرآن به روشنی ترسیم شده، بسته شدن دهان مجرمان در روز قیامت است. در سورهی یس، آیهی ۶۵، خداوند متعال کیفری بدیع و پر معنا را برای کافران بیان میفرماید: «امروز بر دهانهایشان مهر مینهیم و دستهایشان با ما سخن میگویند و پاهایشان به آنچه انجام میدادند گواهی میدهند.» این آیه، عذابی عمیقاً نمادین را تصویر میکند که در آن، ابزار اصلی گناه و تکبر یعنی زبان و دهان خاموش میشود و اعضای دیگر بدن که در مسیر معصیت به کار گرفته شدهاند، علیه صاحب خود شهادت میدهند. این صحنه، تجسم عینی حسرت و درماندگی کسانی است که در دنیا حقیقت را انکار و بر گناه خود پافشاری میکردند.
این گونه عذابهای اخروی، در کنار مفاهیمی مانند استدراج یا عذاب تدریجی و اغفالکننده در دنیا، نشاندهندهی نظام دقیق جزا و پاداش الهی است. عذاب استدراجی، به گونهای است که انسان گناهکار، به تدریج و در پرتو نعمتهای ظاهری، غرق در غفلت شده و به ناگاه دچار هلاکت میشود. بنابراین، مجموعهی این عذابها که در قرآن کریم از آنها یاد شده، نه تنها بیانگر عواقب شوم کفر و معصیت است، بلکه لطف خداوند را در هشدارهای مکرر به بندگان جهت بازداشتن آنان از ورود به این مسیرهای هلاکتبار نشان میدهد.
