ارتاخه

واژه «ارتاخه» نام یکی از شخصیت‌های تاریخی دوره هخامنشی است و در منابع تاریخی از او به عنوان فرزند «آرته» یاد شده است. ارتاخه به فرمان شاه بزرگ هخامنشی، یعنی خشایارشا، مأموریت مهمی بر عهده داشت و همراه با فردی به نام بوبارس، پسر مگاباس، برای آماده‌سازی لشکرکشی ایران به یونان فعالیت می‌کرد. مهم‌ترین اقدام او، نظارت بر حفر کانالی در نزدیکی کوه آتس بود؛ کانالی که به منظور عبور ایمن ناوگان دریایی ایران ساخته شد تا کشتی‌ها مجبور نباشند از مسیر خطرناک پیرامون دماغه آتس عبور کنند. این پروژه از بزرگ‌ترین طرح‌های مهندسی عصر هخامنشی به شمار می‌آمد و نشان‌دهنده توانایی ایرانیان در اجرای طرح‌های عظیم عمرانی و نظامی بود. نام ارتاخه در لغت‌نامه‌ها بیشتر به همین شخصیت تاریخی اشاره دارد و به همین دلیل، «ارتاخه» بیش از آنکه یک واژه با معنای لغوی باشد، نام شخصی است که در تاریخ ایران باستان شناخته می‌شود. از این رو، هرگاه این نام در متون تاریخی دیده شود، مقصود همان مهندس و مأمور برجسته هخامنشی است که در جریان جنگ‌های ایران و یونان نقشی مهم و اثرگذار ایفا کرده است.