مرجع تقلید در مذهب شیعۀ امامیه، مجتهدی جامعالشرایط است که در دوران غیبت کبری به عنوان نایب عام امام زمان(عج) شناخته میشود. شرط اصلی مرجعیت، استنباط احکام شرعی از منابع معتبر اسلامی (قرآن، سنت، اجماع و عقل) و تدوین آنها در قالب رسالۀ عملیه یا مجموعهای از استفتائات است. همچنین بر اساس دیدگاه مشهور فقها، مرجع تقلید باید زنده، عادل و وارسته باشد و پیروانی داشته باشد که در مسائل فقهی و احکام عملی از وی پیروی کنند.
عمل به تقلید در دوران غیبت، از اهمیتی ویژه برخوردار است و علمای امامیه با استناد به دلایل عقلی و نقلی، آن را واجب میدانند. از منظر عقل، فرد غیرمتخصص که توانایی استنباط مستقیم احکام را ندارد، موظف است برای دستیابی به تکلیف شرعی خویش، به مجتهد آگاه و کارشناس دینی مراجعه نماید. این فرآیند، ضامن اجرای صحیح احکام اسلام در زندگی فردی و اجتماعی مؤمنان است.
سلسلۀ مراجع تقلید شیعه پس از پایان دوران نواب اربعه و از قرن چهارم هجری شکل گرفت. نامهایی چون کلینی، شیخ صدوق و شیخ طوسی از نخستین چهرههای این مسیر هستند. از دورۀ شیخ مرتضی انصاری به بعد، نهاد مرجعیت بهصورت متمرکزتر ظهور یافت. نجف اشرف نیز از زمان شیخ طوسی به عنوان کانون علمی و حوزوی شیعه تثبیت شد و نقش محوری در پرورش مجتهدان و مراجع بزرگ ایفا کرده است.
