کتاب «معالم الدین و ملاذ المجتهدین» (در بخش اصول)، که به «معالم الاصول» نیز شهرت یافته، از آثار برجستهٔ شیخ جمالالدین حسن بن شیخ زینالدین، معروف به شهید ثانی، فرزند علی بن احمد عاملی جبعی (متوفای ۱۰۱۱ قمری) بهشمار میآید. این اثر یکی از مهمترین تألیفات وی است که سبب شد او در میان عالمان و پژوهشگران علوم اسلامی به «صاحب معالم» شهرت یابد و نامش در تاریخ علمی جهان تشیع ماندگار گردد. جایگاه علمی این کتاب بهگونهای است که همواره مورد توجه اهل علم بوده و در زمرهٔ متون معتبر و درسی حوزههای علمی قرار گرفته است.
ساختار اصلی این اثر شامل یک مقدمه و دو بخش اساسی، یعنی اصول و فقه بوده است؛ با این حال، بهمرور زمان بخش فقهی آن از دسترس خارج شده و آنچه باقی مانده، همان بخش اصولی است که امروزه با عنوان «معالم الاصول» شناخته میشود. این بخش بهسبب دقت علمی، انسجام مباحث و شیوهٔ استدلالی مؤلف، مورد اقبال فراوان دانشوران قرار گرفته و بهعنوان یکی از متون پایه در تدریس علم اصول فقه مورد استفاده واقع شده است. مؤلف، تاریخ اتمام نگارش این اثر ارزشمند را شب یکشنبه، ماه ربیعالثانی سال ۹۹۴ هجری قمری ثبت کرده است که نشان از اهتمام دقیق وی در ثبت مراحل تألیف دارد.
در واقع، «معالم الاصول» همان مقدمهٔ کتاب «معالم الدین و ملاذ المجتهدین» است که خود اثری فقهی محسوب میشود، اما بهدلیل غنای علمی و استقلال نسبی مباحث اصولی آن، بهصورت جداگانه مورد توجه قرار گرفته و با نامی مستقل شناخته شده است. بنا بر آنچه در کتاب «الذریعة» آمده، این مقدمه پس از جداسازی از متن اصلی، عنوان «معالم الاصول» یافت و بهعنوان اثری مستقل در میان آثار اصولی جایگاهی ویژه پیدا کرد. این اثر همچنان از مهمترین منابع آموزشی و پژوهشی در حوزهٔ علم اصول فقه بهشمار میرود.
