مسعود بن محمود غزنوی، ملقب به «شهابالدوله»، در حدود سال ۴۲۱ هجری قمری به سلطنت رسید و در سال ۴۳۲ هجری قمری درگذشت. پس از مرگ پدرش، سلطان محمود غزنوی، و جلوس برادرش محمد بر تخت سلطنت، مسعود دعوی پادشاهی کرد. او با یاری سپاهیان خود بر برادرش چیره شد، او را به زندان افکند و خود به تخت نشست. در آغاز سلطنت، به تحکیم پایههای حکومت پرداخت و توانست بر سراسر قلمرو پدرش تسلط یابد و امنیت داخلی را بازگرداند.
در سال ۴۲۲ هجری قمری، مسعود لشکری نیرومند به سوی سرزمین مکران فرستاد و تا حدود نواحی سند پیش رفت و آنجا را به قلمرو غزنویان افزود. پس از آن برای فرونشاندن ناآرامیها و مدعیان سلطنت به نواحی ری و همدان لشکر کشید و اقتدار خود را در غرب ایران استوار کرد. وی در سال ۴۲۸ هجری قمری متوجه هندوستان شد و قلعهی هانسی را در جنوب شرقی پنجاب تسخیر کرد؛ بدینگونه، مرزهای شرقی قلمرو خویش را گسترش داد و توانست دستاوردهای پدرش را در هند تا حدی حفظ نماید.
در روزگار فرمانروایی مسعود، قبایل سلجوقی که در نزدیکی رود سیحون سکونت داشتند، از او اجازه خواستند تا به خراسان کوچ کنند، اما مسعود با این درخواست مخالفت کرد و میان دو طرف نبردی درگرفت. در سال ۴۲۹ هجری قمری، طغرل سلجوقی نیشابور را تصرف کرد و قدرت خویش را آشکار ساخت. در پی آن، جنگ سرنوشتساز دندانقان در سال ۴۳۱ هجری قمری رخ داد که به شکست سخت مسعود انجامید. او ناچار شد به سوی هندوستان عقبنشینی کند و برادرش محمد را نیز همراه خود برد. در میانهی راه، شماری از غلامانش شوریدند، محمد را بر تخت نشاندند، مسعود را به زندان افکندند و سرانجام او را به قتل رساندند؛ و بدینسان، فرجامی اندوهبار برای یکی از نامدارترین سلاطین غزنوی رقم خورد.
مسعود غزنوی. [ م َ دِ غ َ ن َ ] ( اِخ ) ملقب به الناصر لدین اﷲ و مشهور به مسعود اول. نهمین تن از غزنویان افغانستان و پنجاب که از 432 الی 440 هَ.ق. حکومت کرد. ( از ترجمه طبقات سلاطین اسلام لین پول ص 259 ).
مسعود غزنوی. [ م َ دِ غ َ ن َ ] ( اِخ ) مشهور به مسعود ثانی. یازدهمین از غزنویان افغانستان و پنجاب که در سال 440 هَ.ق. حکومت می کرد. ( از ترجمه طبقات سلاطین اسلام لین پول ص 259 ).
مسعود غزنوی. [ م َ دِ غ َ ن َ] ( اِخ ) ابن ابراهیم. تولد او به سال 452 هَ.ق. بود و به سال 492 به سلطنت رسید. از جانب المستظهرباﷲ خلیفه عباسی لقب علاءالدوله یافت. او برای ایجاد روابط دوستانه با سلطان سنجر، مهد عراق خواهر وی را به حباله نکاح خویش درآورد. دوره هفده ساله زمامداری مسعودبن ابراهیم دوره سکون و آرامش سلطنت این سلسله در افغانستان و قسمتی از سیستان و نواحی سند بود و او به سال 509 هَ.ق. درگذشت. رجوع به اخبار الدولة السلجوقیة و تاریخ گزیده و تتمه صوان الحکمة شود.
مسعود غزنوی. [ م َ دِ غ َ ن َ ] ( اِخ ) ( سلطان... ) ابن محمودبن سبکتکین، ملقب به شهاب الدوله از ملوک غزنویان. تولد او در شهر غزنه بود و در عهد پدرش والی اصفهان گشت. چون به سال 421 هَ.ق. پدر او درگذشت اهالی غزنه با برادر او محمد بیعت کردند. ولی مسعود به قصد سلطنت به سمت غزنه حرکت کرد و به سال 422 هَ.ق. مردم آنجا با وی بیعت کردند و اندک اندک بر سرزمینهای خراسان و سیستان و مکران و کرمان و ری و اصفهان و هندوستان دست یافت، و در هندوستان قلاعی را تصرف کرد که پدرش از عهده آن برنیامده بود. در عهد او، سلجوقیان به خراسان حمله کردند ولی وی آنان را دفع کرد. و در سال 431 در محل دندانقان از آنها شکست خورد و به سال 432 هَ.ق. در حالی که راهی هندوستان بود برخی از لشکریان وی در توطئه ای او را بقتل رساندند و برادر او محمد را به امارت برداشتند.( از الاعلام زرکلی ج 8 ص 116 از ابن الاثیر و اخبار الدولة السلجوقیه ). و رجوع به تاریخ عمومی اقبال شود.
ابن محمود غزنوی ملقب به شهاب الدوله ( جل. ۴۲۱ ه.ق. مقت. ۴۳۲ ه.ق. ). پس از مرگ پدر و جلوس برادر به ادعای سلطنت برخاست و برادر را زندانی کرد و خود بتخت سلطنت نشست. سال ۴۲۲ مکران را تا حدود سند تسخیر نمود و پس از آن بسرکوبی مدعیان به ری و همدان لشکر کشید و در ۴۲۸ بهندوستان رفت و قلعه هانسی را در جنوب شرق و پنجاب گرفت در زمان مسعود ترکان سلجوقی که در اطراف رود سیحون ساکن بودند از مسعود خواستند که به آنان اجازه اقامت در خراسان بدهد ولی مسعود نپذیرفت و با آنان جنگ کرد. عاقبت در ۴۲۹ طغرل سلجوقی نیشابور را گرفت و بر تخت نشست و در جنگ دیگری که در محل دندانقان بسال ۴۳۱ اتفاق افتاد مسعود شکست خورد و بطرف هندوستان رفت و محمد برادر خود را نیز همراه برد. در بین راه جمعی از غلامان شورش کردند و محمد را بامارت برداشتند و مسعود را بزندان انداختند و سپس او را کشتند.
مشهور به مسعود ثانی
