در کاربرد ادبی و عرفانی، «چار خلیفه» کنایه از چهار عنصر اصلی تشکیلدهنده جهان مادی است که در اندیشه قدیم شامل آب، خاک، باد و آتش میشود. این عناصر در فلسفه طبیعی و کیهانشناسی سنتی، پایه و اساس تشکیل همه موجودات جهان دانسته میشدند و نقش بنیادین در تکوین عالم داشتند. به همین دلیل، شاعران فارسی از تعبیر «چار خلیفه» برای اشاره به ساختار مادی و بنیادین هستی استفاده کردهاند. در اشعار نظامی، این ترکیب در قالب تصویرسازیهای فلسفی و عرفانی به کار رفته و نشاندهنده نظم و ساختار آفرینش جهان است. برای نمونه، جهان به مثابه «خانهای» تصور میشود که بر پایه این چهار عنصر بنا شده و به آنها وابسته است. این نگاه نشان میدهد که در اندیشه قدما، جهان مادی از ترکیب و تعامل این چهار عنصر شکل گرفته و بقای آن نیز به آنها وابسته است. از نظر معنایی، «چار خلیفه» بیشتر یک اصطلاح نمادین است تا یک عنوان تاریخی یا دینی، و ارتباطی با خلفای اسلامی ندارد. این واژه در متون ادبی برای بیان جامعیت، نظم کیهانی و ساختار چهارگانه طبیعت به کار میرود. در مجموع، «چار خلیفه» در زبان و ادبیات فارسی کهن، کنایهای از چهار عنصر اصلی جهان مادی یعنی آب، خاک، باد و آتش است که پایه آفرینش تلقی میشوند.
چار خلیفه
لغت نامه دهخدا
چارخلیفه. [ خ َ ف َ / ف ِ ] ( اِ مرکب ) کنایه از چهار عنصر:
وین خانه هفت سقف کرده
بر چارخلیفه وقف کرده. نظامی.زین چارخلیفه ملک پیداست
خانه به چهار حد مهیاست.نظامی.
فرهنگ فارسی
کنایه از چهار عنصر
جمله سازی با چار خلیفه
جملات نمونه از منابع مختلف جمع آوری شده است، اگر صحیح نیست یا توهین آمیز است، لطفا گزارش دهید.
💡 زین چار خلیفه کیست اول کاندر ره حق بصدق پویند
💡 خواهی که پنج نوبت الصابرین زنی تعلم کن ز چار خلیفه طریق آن
💡 وین خانهٔ هفت سقف کرده بر چار خلیفه وقف کرده