واژه «سامانیه» به سلسله تاریخی «آل سامان» یا «سامانیان» اشاره دارد که دودمانی ایرانیتبار و سنیمذهب بود و از سال ۸۱۹ تا ۹۹۹ میلادی (۲۱۶–۳۸۹ هجری قمری) در بخشهایی از خراسان بزرگ، ماوراءالنهر و مناطق اطراف آن حکومت میکردند. مرکز این حکومت در بلخ و سمرقند بود و در بزرگترین گستره خود، بر تمام افغانستان کنونی و بخشهایی از کشورهای تاجیکستان، ایران، ترکمنستان، ازبکستان، قرقیزستان، قزاقستان و پاکستان فرمان میراندند.
دودمان سامانیان از چهار برادر به نامهای نوح، احمد، یحیی و الیاس آغاز شد که هرکدام در مناطق مختلفی از خراسان و ماوراءالنهر به حکومت رسیدند. در سال ۸۹۲ میلادی، اسماعیل یکم سامانی پس از شکست دادن عمرولیث صفاری، برادر یعقوب لیث، و تقدیم سر او به خلیفه عباسی، تمامی منطقه تحت حکمرانی طاهریان و صفاریان را به یک دولت یکپارچه تبدیل کرد و عملاً به یک دولت مستقل تبدیل شد.
