جذام

در منابع کهن فارسی با نام‌هایی نظیر «خوره» و در متون پزشکی با تعابیری چون «داء الاسد» نیز شناخته شده است، بنابر تعاریف سنتی پزشکی، مرضی است ناشی از فساد اخلاط بدن که به تحلیل و فرسایش بافت‌های بدن منجر می‌شود. این بیماری که ریشه در پراکندگی «مره سودا» در سرتاسر اعضا و جوارح دارد، مزاج اندام‌ها را مختل کرده و شکل ظاهری آن‌ها را دگرگون می‌سازد. ریشه لغوی این واژه از «جذم» به معنای قطع کردن یا جدا کردن گرفته شده است، زیرا در مراحل پیشرفته، این بیماری توانایی از بین بردن اتصالات و پیوستگی اعضا را خواهد داشت. در دیدگاه قدیمی‌تر، گفته شده است که اگر این انتشار سودا به عفونت منجر شود، ممکن است تب ربع (تناوبی) و در صورت عارض شدن بر پوست، یرقان سیاه (مالیخولیا) را به دنبال داشته باشد.

از منظر پزشکی نوین، جذام (Leprosy) به عنوان یک بیماری عفونی، مزمن و آهسته پدیدار شونده تعریف می‌شود. عامل میکروبی این بیماری، باسیلی است که نخستین بار توسط «هانسن» در سال ۱۸۷۰ میلادی کشف و معرفی شد. این میکروب خاص، در تمامی ضایعات ناشی از جذام، چه ضایعات پوستی و چه درگیری‌های عصبی، قابل مشاهده است. اطلاعات تاریخی حاکی از آن است که این بیماری واگیردار قدمتی طولانی در فلات ایران داشته و شواهد وجود آن به ششصد سال پیش از میلاد مسیح بازمی‌گردد؛ با این حال، علیرغم پیشرفت‌های چشمگیر در درمان، همچنان در برخی مناطق جهان و ایران مشاهده می‌شود.

پیشرفت‌های پزشکی معاصر، به‌ویژه کشف باسیل عامل، امکان تشخیص زودهنگام و درمان مؤثر بیماری را فراهم آورده است؛ در نتیجه، امروزه با استفاده از رژیم‌های دارویی چندگانه، سیر بیماری به خوبی کنترل می‌شود و عوارض شدید و معلولیت‌های ناشی از آن به میزان قابل توجهی کاهش یافته است. تمرکز اصلی در مدیریت جذام بر روی درمان کامل عفونت و مدیریت آسیب‌های عصبی و پوستی باقیمانده، با هدف جلوگیری از تغییر شکل‌های نهایی و حفظ کیفیت زندگی بیماران استوار است.

لغت نامه دهخدا

جذام. [ ج ُ ] ( ع اِ ) علتی است. ( مهذب الاسماء ). بیماری است از فساد خون که بدن را میگدازد. ( غیاث اللغات ) ( آنندراج ). خوره. ( نصاب الصبیان ). خوره که بیماری بیستگی باشد و بپارسی لوری ومیسی گویند. ( ناظم الاطباء ). بیماری است که بهم میرسد از پراکندگی خلط سوداء در همه بدن و اعضاء، پس تباه میکند مزاج اندامها و هیئت آنها را و این بسا که منتهی شده است بخورده شدن اعضاها و اندامها از زخم شدن آنها. ( شرح قاموس ) ( از منتهی الارب ). داء الاسد. ( ذخیره خوارزمشاهی ). جذام مشتق از جذم به معنی قطع است. و آن بیماری بدی است که از انتشار مره سودا در بدن پدید می آید و مزاج اعضاء را تباه می کند و هیئت اعضا را دگرگون می سازد. و بسا شود که در آخر کار اتصالات اعضاء را از یکدیگر جدا و متفرق میکند. قرشی گوید:چون سودا در تمامی بدن منتشر شود و به عفونت منجر گردد، ایجاب تب ربع کند و اگر بپوست بدن عارض شود ایجاب یرقان اسود کند. و اگر بحالت تراکم درآید منجر به جذام شود. ( کشاف اصطلاحات الفنون ). دکتر غلامعلی بینش ور آرد: جذام بیماریی است عفونی، مزمن که سیر آن بسیار بطی و با پوسه های حاد میباشد. میکرب مخصوص آن نخستین بار بوسیله «هانسن » در 1870 م. کشف و شرح داده شد. این باسیل در تمام آسیب های جذامی خواه پوستی باشد یا عصبی وجود دارد. جذام از بیماریهای واگیر است و در ایران ششصد سال قبل از مسیح وجود داشته و اکنون هم فراوان دیده میشود.
دوره کمون: تعیین آن بسیار مشکل است و ده پانزده سال و حتی بیش از این ممکن است طول بکشد و رویهمرفته میتوان گفت بسیار طولانی است.
علائم: مرحله هجوم جذام بدومین مرحله سیفلیس یابمرحله شروع بعضی از بیماریهای سل شبیه است. و پیش از علائم پوستی علامتهای عمومی آن از قبیل کم خونی، ضعف جسمی و روانی بروز میکند. و میل زیاد بخواب، سردرد، سرگیجه و دردهای مفصلی در بیمار مشاهده میشود. و اختلالات گوارشی ( بی اشتهایی، امتلاء، بار داشتن زبان بطور دائم و اسهالهای موقتی ) و اغلب تبهای نامنظم و کم و بیش سخت و توأم با لرزهای شدید در بیمار پدید می آید، و همچنین اختلالات حسی مانند نورالژی دست ها و پاها، خارش، حساسیت زیاد با بی حسی در بیمار دیده می شود. علامت مهم آن زکام سمج با رعاف مکرر یعنی زکام جذامی میباشد. گاهی نیز بثوراتی دیده میشود که ابتدا بصورت لکه های قرمزرنگی می باشند و سپس تیره رنگ میشوند این لکه ها سفت میگردند [ و بنام ] اسکلردرمی جذامی [ نامیده شده ] و علامت شروع بیماری میباشد.

فرهنگ معین

(جُ ) [ ع. ] (اِ. ) خوره، آکله، نوعی بیماری عفونی و مزمن که ایجاد زخم و جراحت کرده و در بعضی اعضای بدن با ایجاد بی حسی، موجب فساد آن عضو می شود.

فرهنگ عمید

بیماری عفونی مزمن که از علائم آن کم خونی، خستگی زیاد، سردرد، اختلال در دستگاه تنفس و دستگاه گوارش، درد مفاصل، تب، زکام، و خونریزی از بینی می باشد. گاهی مادۀ متعفنی از بینی خارج می شود، موهای پلک و ابروها می ریزد، لکه هایی در پیشانی و چانه بروز می کند، و لب ها و گونه ها متورم می شود، آکله، داءالاسد، خوره.

فرهنگ فارسی

( اسم ) بیماریی عفونی و مزمن که سیرش بسیار بطئ و با زخمهای حاد تحلیل برند. انساج همراه استو آن مخصوص انسان است و سرایتش مستقیم است آکله خوره.
قبیله ای است از معد در کوههای حسمی قبیله ایست از یمن.

دانشنامه عمومی

جذام، خوره یا لِپرُسی که همچنین با نام بیماری هانسن شناخته می شود، بیماری مزمنی است که توسط باکتری مایکوباکتریوم لپره و مایکوباکتریوم لپروماتوسیس ایجاد می شود. در ابتدا، عفونت های ناشی از این بیماری علائمی ندارند و به مدت ۵ تا ۲۰ سال به این صورت باقی می مانند. علائم این بیماری شامل گرانولوما دستگاه عصبی پیرامونی، دستگاه تنفسی، پوست، و چشم ها می شود. این علائم ممکن است باعث ناتوانی در حس درد و در نتیجه از دست دادن بخش هایی از دست و پا در نتیجه آسیب های مکرر شود. همچنین ممکن است احساس ضعف و ضعف چشم در بیمار ایجاد شود. دو نوع اصلی پسی باسیلاری و مالتی باسیلاری این بیماری بر اساس تعداد باکتری های موجود در هر نوع تشخیص داده می شود. این دو نوع جذام بر اساس تعداد پیگمانتاسیون ضعیف، و لکه های پوستی بی حس تشخیص داده می شوند که در پسی باسیلاری تعداد این لکه ها پنج عدد یا کمتر است و در نوع مالتی باسیلاری تعداد آنها بیشتر از پنج عدد است. این بیماری با استفاده از مشاهده رنگ آمیزی اسید فاست در بافت برداری پوستی یا از طریق تشخیص دی ان ای فرد با استفاده از واکنش زنجیره ای پلیمراز تشخیص داده می شود. این بیماری در میان افرادی که در فقر زندگی می کنند شایع تر است و عقیده بر این است که از طریق ریز قطره های تنفسی به انسان منتقل می شود. جذام دارای عفونت زایی و آسیب زایی خیلی پایین و حدت یا ویرولانس بالا است. این بیماری از دسته بیماری های بسیار عفونی نیست.
امروزه جذام قابل درمان است. درمان نوع پسی باسیلاری این بیماری با استفاده از داروهای داپسون و ریفامپین به مدت ۶ ماه انجام می شود. درمان نوع مالتی باسیلاری این بیماری با استفاده از داروهای ریفامپین، داپسون و کلوفازیمین به مدت ۱۲ ماه صورت می گیرد. این داروها توسط سازمان بهداشت جهانی در اختیار کشورها قرار می گیرند. آنتی بیوتیک های دیگری نیز ممکن است در درمان این بیماری استفاده شوند. در سال ۲۰۱۲ تعداد ۱۸۹٬۰۰۰ نفر در جهان به این بیماری مزمن مبتلا بودند و این تعداد در حال حاضر به ۲۳۰٬۰۰۰ نفر رسیده است. موارد مزمن این بیماری از دهه ۱۹۸۰ که حدود ۵٫۲ میلیون نفر را به خود مبتلا کرده بود کاهش یافته است. بیشتر موارد جدید ابتلا به این بیماری در ۱۶ کشور دیده می شود. در این میان بیش از نیمی از این مبتلایان از هند هستند. از سال ۱۹۹۴ تا ۲۰۱۴ ۱۶ میلیون مبتلا به جزام در جهان درمان شده است.

دانشنامه آزاد فارسی

جُذام (leprosy)
(یا: بیماری هانْسِن۱) نوعی بیماری مزمن پیش رونده۲. عامل آن باکتری مایکو باکتریوم لپره۳ است که ارتباط نزدیکی با باکتری مولد سل۴ دارد. این عفونت به پوست و عصب ها صدمه می زند و با مصرف دارو درمان می شود. جذام در ۲۸ کشور، که تقریباً همگی در منطقۀ گرمسیر قرار دارند، بومی۵ است. سالانه ۷۰۰هزار نفر در جهان به این بیماری مبتلا می شوند. بیماری به دو شکل اصلی ظاهر می شود. جذام لپروماتو۶ نوعی بیماری مسری پیش رونده است که با پیدایش لکه های برآمده، توده هایی در پوست، و ضخیم شدن پوست و اعصاب مشخص می شود و با بی حسی، ضعف، فلج، و در نهایت تغییر شکل۷ نواحی مبتلا همراه است. در جذام توبر کولوئید۸، حس قسمت هایی از پوست و گاهی رنگ دانه و موی قسمت هایی از پوست ازبین می رود. عوارض ظاهری جذام طول کشیده، یعنی ضایعات مفصلی، فلج، ازبین رفتن انگشتان دست و پا، ناشی از آسیب دیدن اعصاب حسی و درنتیجه، صدماتی فیزیکی است که به بدن وارد می شوند و بیمار از آن ها آگاه نمی شود. امروزه روشی در دست بررسی است که در آن، با استفاده از اجزای ماهیچۀ فرد بیمار رشد مجدد عصب ها را تحریک می کنند. در ۱۹۹۸، تعداد مبتلایان به جذام ۱.۵میلیون نفر برآورد شد که ۶۰ درصد از آن ها در هند زندگی می کردند. در ژانویۀ همان سال، دولت هند مجوز فروش اولین واکسن جذام دنیا را صادر کرد. این واکسن فقط برای شش تا دوازده ماه مؤثر است. در فوریۀ ۲۰۰۱، پژوهشگران انستیتو پاستور۹ پاریس توالی۱۰ ژن های مایکو باکتریوم لپره را کاملاً تعیین کردند.
(یا: جذام بن عدی) قبیلۀ بزرگ عرب قحطانی، از قبایل قدیمی فلسطین و مصر. اینان در قرون اولیۀ مسیحی در یمن سکونت داشتند و پس از اولین ویرانی سد مأرب (حدود سال های ۴۵۰ـ۴۵۱م) به ناحیۀ تهام مهاجرت کردند و به تدریج در شام و سواحل دریای مدیترانه پراکنده شدند. نواحی معان و طبریه و عکّا و غزّه و العریش و ایلات و تبوک متعلق به این مردم بود. فروة بن عمرو جُذامی عامل دولت بیزانس در معان از نواحی اردن، پس از غزوۀ تبوک در ۹ق مسلمان شد و در ۱۲ق به دست حارث بن ابی شمر غسانی پادشاه اعدام شد. بسیاری از اینان در عهد خلیفۀ دوم مسلمان شدند. گروهی از اینان در ۲۰ یا ۲۲ ق به لشکر عمرو بن عاص پیوستند و در تصرّف مصر شرکت کردند. روح بن زنباع جُذامی ( ـ ۸۸ق) و خاندانش در عصر امویان و اوایل عباسیان از بزرگان فلسطین بودند. این قبیله در تصرف شمال افریقا و مغرب و اندلس شرکت داشت. دولت های بنی تُجَیب و بنی هود و بنی مردینش و بنی اقطس در اندلس از قبیلۀ جذام برخاسته بودند.

دانشنامه اسلامی

[ویکی فقه] یکی از انواع بیماریهای عفونی جذام می باشد که از آن در بابهاى صلات، تجارت، نکاح، ظهار، عتق و قصاص سخن رفته است.
نوعى بیمارىِ عفونى مزمن می باشد.
بیان اصطلاحی جذام
جذام -که به آن خوره و آکله نیز گفته مى شود- بیماری عفونی مزمنى است که ضایعاتى در پوست، مخاط و اعصاب ایجاد مى کند. به فرد مبتلا به این بیمارى «جذامى» گویند.
احکام جذام
← امامت جماعت و جذام
...

ویکی واژه

خوره، آکله؛ نوعی بیماری عفونی و مزمن که ایجاد زخم و جراحت کرده و در بعضی اعضای بدن با ایجاد بی حسی، موجب فساد آن عضو می‌شود.

جمله سازی با جذام

💡 این تاجوری نیست که در دست و دریغست این پادشهی نیست که مرگ است و جذام است

💡 سوراخ رخ ز آبله و چانه از جذام خسته سرش ز نُزله و چشمانش از رَمَد