طیار

طیار. [ طَ ] ( ع اِ ) نظم و ترتیب. || زینت. || زیور ( به جواهر آراسته ). ( دزی ج 2 ص 79 ).
طیار.[ طَی ْ یا ] ( ع ص ) فرس ٌ طیارٌ؛ اسب تیزخاطر. اسب چست و چالاک. ( منتهی الارب ) ( آنندراج ). || ( اِ ) پرنده. ( مهذب الاسماء ). و النوع الطیارات منها [ من الذریح ] یسمی «ازغلال ». ( ابن البیطار ):
چو مرکبیست بزیر تو آن مبارک خنگ
که نگذرد به گه تاختن از او طیار.فرخی.آراسته ای از شرف و جود همیشه
چون شاخ زطیار و چو افلاک ز سیار.سنائی. || زبانه ترازو. ترازوی راست ( در نسخه ای از مهذب الاسماء خطی ). ترازوئی است ( در دو نسخه خطی دیگر از همان کتاب ). قپان و به این معنی فارسی است. ( منتخب اللغات ): اگر اساس جهانداری بر قاعده انصاف نهید و به طیار راستی ستانید و دهید کار شما هر روز طراوت تزاید پذیرد. ( بدایع الازمان تاریخ سلاجقه کرمان ).
عطای او از آن بگذشت کآن را
توان سختن بشاهین و به طیار.فرخی.طرار بریده سر چو طیار
آویخته بیزبان ببینم.خاقانی.دین و دولت هر دوچون در کفه عدلش نشست
کار عالم راست از عدلش چو طیار ایستد.سیدحسن غزنوی. || نوعیست از کشتی. ( مهذب الاسماء ):
چو رودهائی هر یک چنان کجا افتد
که گذشتن از او هر دو بازوی طیار.فرخی.اذ لیس فی الباب بواب لدولتکم
و لا حمار و لا فی الشط طیار.؟ ( از یتیمة الدهر ثعالبی ).غوغا بدیوان رفتند ودوات از پیش وزیر برگرفتند و سر و پای برهنه وزیر بجست و خود را در طیار افکند. ( مجمل التواریخ و القصص ). || ( ص ) فراهم آورده. آماده. مهیا: تعابی؛ میل کردن یکی بجانب قومی و دیگری بجانب قومی دیگر،و این وقتی باشد که هر دو قوم برای هر یکی از آن دوطعامی طیار کرده باشند. ( منتهی الارب ). در غیاث اللغات و آنندراج آمده که: فارسیان لفظ طیار را مجازاً بمعنی مهیا و آماده و مستعد استعمال کنند و تحقیق آنست که این لفظ در اصل اصطلاح قوشچیان یعنی میرشکاران است که چون جانوران شکاری از گریز برآمده مستعد و آماده پرواز و شکاراندازی میشوند گویند این جانور طیارشد، چون به این معنی شهرت گرفته مجازاً هر شی مهیارا طیار گویند و به تاء فوقانی نوشتن فارسی بودن این لفظ محل تأمل است. از بهار عجم و چراغ هدایت و سراج. ( غیاث اللغات ) ( آنندراج ). مؤلف غیاث اللغات گوید: به معنی جلدرفتار و جهنده و مواج است، چنانکه در منتخب و صراح. پس بمعنی درست و مهیا مجاز باشد از معنی لغوی و تفصیلش در باب تای فوقانی نوشته ام. ( غیاث اللغات ). ملاطغرا خطاب بمحبوب:

(طَ یّ ) [ ع. ] ۱ - (ص. ) پرواز کننده، پرنده. ۲ - (اِ. ) چُست و چالاک، تیزرو. ۳ - ترازو، زبانة ترازو. ۴ - (اِ. ) نوعی کشتی.

۱. پروازکننده.
۲. چست و چالاک، تیزرو.
۳. (اسم ) زبانۀ ترازو.
۴. (اسم ) ترازو: عطای او از آن بگذشت کآن را / توان سختن به شاهین و به طیار (فرخی: ۱۴۴ حاشیه ).
۵. (اسم ) عیار درم.
۶. (اسم ) نوعی قایق و کشتی تندرو.

جعفر بن ابی طالب
پروازک ننده، چست و چالاک، تیزرو
( اسم ) مالی که به پادشاه می رسید جمع ( به سیاق عربی ) طیارات.
لقب جعفر ابن ابیطالب ابن عبدالمطلب عم حضرت پیغمبر صلواه الله و سلامه علیه.

پرواز کننده، پرنده.
چُست و چالاک، تیزرو.
ترازو، زبانة ترازو.
نوعی کشتی.

💡 آرامگاه محمد بن جعفر طیار در فاصله پنج کیلومتری شهر دزفول، در شهرکی به این نام قرار دارد.

💡 جعفر طیار باید تا به علیین پرد حیدر کرار باید تا ز دشمن کین کشد

💡 جعفر آن باشد که طیار ازفلک بیرون پرد نی کسی کاو بال را طیار سازد جعفر است

💡 زوجد باز قلم از کفم چو هوش از سر پرید رقص کنان همچو مرغکی طیار

💡 به عزتی که به یوسف رسید در ته چاه که شد به پله معراج در شرف طیار