معانی لغوی
بینایی و دانایی: بصیرت به معنای دیدن و درک عمیق است. این واژه به نوعی بینایی فراتر از دید ظاهری اشاره دارد و به درک حقیقت و واقعیتهای پنهان مربوط میشود.
زیرکی و هوشیاری: بصیرت نشاندهنده توانایی فرد در تحلیل و درک مسائل پیچیده و جزئیات آنها است. این ویژگی به فرد کمک میکند تا در مواجهه با مسائل و مشکلات، تصمیمات بهتری اتخاذ کند.
در اصطلاح
چشم باطن: در اصطلاح، بصیرت به معنای «چشم دل» یا «چشم خرد» است. این مفهوم به توانایی درک عمیق و شهودی امور اشاره دارد که فراتر از عقل و دانش ظاهری است.
عقل و بصیرت: عقل به عنوان ابزار درک دنیای مادی عمل میکند، در حالی که این توانایی به فرد این امکان را میدهد که با دید درون، به جهان غیب و حقایق ازلی دست یابد. به عبارت دیگر، عقل و این ویژگی مکمل یکدیگرند و برای رسیدن به کمال مطلوب به یکدیگر نیاز دارند.
در فلسفه و تصوف
قوهای از قوای نفس: به اعتقاد عین القضات همدانی، این ویژگی یکی از قوای نفس است که به فرد این امکان را میدهد که امور ازلی را درک کند. این قوه، به نوعی نورانیتر از عقل است و به فرد کمک میکند تا به باطن امور و حقایق عمیقتر پی ببرد.
نیروی باطنی در تصوف: در تصوف، این ویژگی به عنوان نیروی باطنی شناخته میشود که سالک با آن به درک حقایق و باطن امور و اشیا میرسد. این توانایی میتواند به فرد کمک کند تا به سیر و سلوک معنوی بپردازد و به حقیقت وجود دست یابد.
بصیرت. [ ب َ رَ ] ( ع اِ مص ) بصیرة. بینایی. ( ناظم الاطباء ) ( زمخشری ) ( فرهنگ نظام ). و رجوع به بصیرة شود. دانایی. زیرکی. هوشیاری. ( ناظم الاطباء ). بینایی دل یعنی دانایی و زیرکی. ( غیاث ). بینایی و یقین و زیرکی. ( ازآنندراج ). دانایی. زیرکی. ( زمخشری ). دید. دیدار. بینش. آگاهی. چشم خرد. چشم عقل. چشم دل. دیده دل: دستهای راست دادند دست دادنی از روی رضای و رغبت... در حالتی که روشن گردانیده بود خدای تعالی بصیرت های ایشان را. ( تاریخ بیهقی چ ادیب ص 312 ). خداوند جنگ ایشان بدید و سامان کار دریافت اگر خواهد از هرات ساخته و با بصیرت تمام پس از مهرگان روی بدین قوم آرد. ( تاریخ بیهقی چ ادیب ). وی را آن خرد و تمیز بصیرت و رویت است که زود زود سنگ وی را [ التونتاش ] ضعیف در رود بنتوانند گردانید. ( تاریخ بیهقی چ ادیب ).
گر بایدت همی که ببینی مرا تمام
چون عاقلان بچشم بصیرت نگر مرا.ناصرخسرو.و هرگاه که متقی در کار این جهان گذرنده تأملی کند هر آینه مقابح آنرا بنظر بصیرت بیند. ( کلیله و دمنه ). یکی را... قوت شهوانی بر قوت عقل غالب گشته و نور بصیرت او را بحجاب ظلمت پوشیده. ( کلیله و دمنه ).
این بحر بصیرت بین بی شربت ازو مگذر
کز شط چنین بحری لب تشنه شدن نتوان.خاقانی.اگر بصر بصیرت ملاحظتی کنی و از خیانتی که ما در این ملک کرده ایم...یاد آری، پوشیده نیست که طمع صلاح و توقع عفو و اغماض آهن سرد کوفتن است. ( ترجمه تاریخ یمینی ص 126 ). بالشکر خبیر بتجارب خطوب و بصیر بعواقب حروب... بدان حدود رفتند. ( ترجمه تاریخ یمینی ص 342 ). || در اصطلاح عرفا قوه ای است مر قلب را که بنور قدس منور باشد و بوسیله آن قوه حقایق و امور پنهانی اشیاء دیده شود. و آن قوه نسبت بقلب در حکم دیده است نسبت بروح. آدمی بوسیله آن ظواهر و صور اشیاء را می بیند. و این قوه را حکما قوه عاقله نظریه نامند و چون این قوه بنور قدس منور و به راهنمایی و هدایت حق پرده آن برداشته شد، حکما آنرا قوه قدسیه نامند. کذا فی اصطلاحات الصوفیه لکمال الدین ابی الغنایم. ( از کشاف اصطلاحات الفنون ).
- ارباب بصیرت؛ اهل حل و عقد و تدبیر. ( ناظم الاطباء ). روشن بینان. روشندلان.
- اهل بصیرت؛ ارباب بصیرت: و آنکه از جمال عقل محجوران خود بنزدیک اهل بصیرت معذور باشد. ( کلیله و دمنه ).
- با بصیرت گشتن؛ بیناشدن. روشن دل شدن
(بَ رَ ) [ ع. بصیرة ] ( اِ. ) ۱ - بینش، بینایی. ۲ - روشن بینی. ۳ - دانایی. ج. بصایر.
بینش، بینایی، دانایی، زیرکی، عقل، شاهد، حجت
( اسم ) ۱- بینش بینایی. ۲- روشن بینی. ۳- دانایی. ۴- زیرکی هوشیاری: (... فاقد بصیرت است. ) ۵- یقین. ۶- حجت روشن برهان قاطع. ۷- عبارت است از قو. قلبی که بنور قدس روشن باشد و با آن قوه شخص حقایق و بواطن اشیا را ببیند همانطور که نفس بوسیل. چشم صور و ظاهر اشیا را می بیند. حکما قوت بصیرت را ( عامل. نظریه ) و ( قو. قدسیه ) مینامند. جمع: بصایر. یا اهل بصیرت. روشن بینان روشندلان بینایان زیر کان. ( اهل بصیرت خطا از صواب باز دانند. ) یا با بصیرت. با تدبیر اهل حل و عقد و تدبیر مقابل بی بصیرت. یا بی بصیرت. بی عقل بی تدبیر مقابل با بصیرت. یا چشم بصیرت. ۱- بینایی. ۲- هوشیاری. یا دید. بصیرت.
اسم: بصیرت (دختر) (عربی) (مذهبی و قرآنی) (تلفظ: basirat) (فارسی: بَصيرت) (انگلیسی: basirat)
معنی: بینایی، آگاهی، زیرکی، ( به مجاز ) آگاهی داشتن از امری و جزئیات آن را در نظر داشتن، آگاهی و دانایی، ( در تصوف ) نیروی باطنی که سالک با آن حقایق و باطن امور و اشیا را در می یابد
💡 اسکندر همچنین از دوران کهن با شخص شاخدار عهد عتیق در پیشگویی دانیال ۸ مطابقت داده میشد، کسی که شاهان سزمین ماد و ایران را سرنگون کرد. در پیشگویی، دانیال نسبت به قوچی با دو شاخ دراز که شاهان ماد و پارس را برمیاندازد، بصیرت دارد و آیه ۲۰ توضیح میدهد که «قوچی که دیدهای دو شاخ دارد [نشانگر] شاهان ماد و ایران است».
💡 در سال ۱۳۹۲ خورشیدی در اراک و استان مرکزی ۲ روزنامه، ۱۱ هفتهنامه و ۷ ماهنامه چاپ و منتشر شده است که روزنامه سرچشمه، روزنامه نوید، هفتهنامههای سماع قلم، عطر یاس، شهاب، لاله سرخ، راوی، شمس، نامه امیر، مجنون، آرمان جوان، چشم براه، گل یاس و ماهنامههای عهد جاوید، وهم سبز، بصیرت، راه دانش و صحیفه پاکدلان از جمله آنها هستند.
💡 حاصل این پژوهشها، کتابی است به نام «خردورزی و بصیرت علم آینده» که بخشی از آن به انحرافات انقلابها، از زمان ارسطو و دیگر مشائیان بعد از او میپردازد؛ و دیگری خاطرات خود او اززمان کودکی تا دوران پس از آزادی از زندان است. در حال حاضر بخشی از این خاطرات با عنوان «نوفل لوشاتو در صدر اخبار جهان» در ماهنامه چشمانداز ایران در حال انتشار است.