«زرد ملیجه» یک قطعه موسیقیسازی ایرانی است که توسط ابوالحسن صبا در سال ۱۳۰۸ ه.خ ساخته شده است. این قطعه در دستگاه شور، آواز «دشتی» و با وزن «دوضربی» میباشد. در منابع آمده است که «زرد ملیجه» نخستین اثر ضبطشده صبا با ویولن است.
نام و معنا
در گویش گیلکی (استان گیلان، شمال ایران) کلمه «ملیجه» به معنای «گنجشک کوچک» آمده است و «زرد ملیجه» به پرنده کوچک زردرنگی اشاره دارد که در جنگلها و کوهستانهای دیلمان مشاهده میشود؛ بنابراین نام قطعه نمادین و استعاری است.
ساختار موسیقایی
قطعه در دستگاه شور اجرا میشود، که از دستگاههای اصلی موسیقی سنتی ایران است و رنگ حماسی، عاطفی و گاه تأملآمیز دارد. وزن قطعه «دوضربی» است، یعنی دارای تأکید بر ضرب اول هر دو ضرب یا هر دو واحد زمانی. قطعه دارای دو بخش است که بخش اول آهستهتر و تأملی و بخش دوم تندتر و نمایشیتر میباشد.
اهمیت و جایگاه
این قطعه در آموزش ساز ویولن (و حتی سنتور) بهعنوان یکی از قطعات پایه و پیشرفتهتر استفاده میشود؛ یعنی کسانی که میخواهند با ردیف موسیقی ایران آشنا شوند، آن را میشنوند یا مینوازند. اجرای آن توسط هنرمندان مختلف و در تلفیق سازها (ویولن، سنتور، تار) انجام شده است که نشاندهنده انعطاف و جذابیت آن برای اجراهای متفاوت است.
