الاعلاق النفیسه و یلیه کتاب البلدان

دانشنامه اسلامی

[ویکی نور] «الاعلاق النفیسه و یلیه کتاب البلدان»، دو کتاب در یک مجلد است. اولین کتاب «الاعلاق النفیسه»، نوشته «ابن رسته اصفهانی»، (قرن سوم هجری) است که تنها یک جلد از هفت جلد آن باقی مانده است. کتاب دوم، «کتاب البلدان»، نوشته احمد بن اسحاق یعقوبی است. از آن جا که کتابشناسی البلدان به صورت مجزا صورت گرفته، در این نوشتار تنها به الاعلاق پرداخته شده است.
کتاب از فصول متعددی تشکیل شده است که می توان مطالب آن را در این پنج عنوان خلاصه نمود: نجوم و کره زمین، مکه و مدینه، عجائب زمین و شهرها، دریاها و رودها، اقالیم هفتگانه و اسامی شهرهای آنها. شیوه نگارش ابن رسته از لحاظ نحوه ارائه مطالب و اسلوب جزء تألیفاتی است که همه خوانندگان آن را می پسندند؛ ولی ظاهراً این کتاب برای منشیان و نویسندگان دیوان های دولتی، نوشته شده است. سلیقه ادبی ابن رسته از ابن خرداذبه بهتر است. گاهی فهرست نام ها را نقل می کند و در توصیف ها علاقه فراوانی به قصه پردازی نیز دارد.
کتاب البلدان دارای اطلاعات مفیدی پیرامون کره زمین و تقسیمات جغرافیایی آن، فاصله زمین از کره ماه و ستارگان، شهرها و روستاها و رودهای ایران، میزان خراج ولایات، مسیر راه های کهن؛ مانند بغداد - ری، ری- نیشابور یا هرات - سیستان، روستاهای مسیر و فاصله منازل و نیر شرح جالبی درباره خانه کعبه است.
ابن رسته در تنظیم کتابش از روش «جغرافیای ایرانی» که مبتنی بر هفت اقلیم یا هفت کشور است، عدول کرده و به هنگام بیان اقالیم، ترجیح داده است که به جای هفت اقلیم ایرانی، اقالیم یونانی را بیان کند. اساساً به نظر می آید که غرض وی از نوشتن این کتاب فراهم نمودن اطلاعاتی از تمام جهان آن روز بوده است؛ چون علاوه بر توصیف بلاد اسلامی، سرزمین های دیگری را که در خارج جهان اسلام بوده نیز توصیف کرده است و به صورتی کامل و جامع از جغرافیای نجومی و ریاضی با استناد به آیات قرآنی و آثار نجومی و اقوال دانشمندان سخن رانده است. مطالب کتاب در مورد سرزمین صنعا و امپراتوری بیزانس و هند شرقی و سقلابیان و اقوام اورال و آلتایی و اقوام اطراف دریای سیاه و نواحی اصفهان در خور توجه بوده و اطلاعات جمع آوری شده، در باب مکه و مدینه و توصیف رودها و مناطق طبرستان از اهمیّت خاصی برخوردار است. با توجه به تنوع اطلاعاتی که در کتاب فراهم آمده، می توان آن را دایرة المعارفی کوچک از علوم، جغرافیا و تاریخ گذشته جهان دانست.
می دانیم اثبات گردش زمین به دور خورشید که ناقض نظریه «زمین مرکزی» پیشینیان بوده، به «یوهانس کپلر» (سده هفدهم میلادی) منسوب است. منابع موجود ایرانی نشان دهنده این است که هر چند ایرانیان موفق به اثبات حرکت زمین نشده بودند (یا دست کم منابعی در این زمینه در اختیار ما نیست)؛ اما گروهی از دانشمندان ایرانی بر چنین نظریه ای اعتقاد داشته اند که در واقع خورشید ثابت بوده و زمین بر گرد آن در چرخش است. کتاب «الاعلاق النفیسه»، یکی از شواهد مکتوبی است که «ابن رسته»، هفتصد سال پیش از «کپرنیک» مجموعه ای از نظریه های دانشمندان ایرانی را گرد آورده است که برخی از آنان قائل بر یک یا دو حرکت وضعی و انتقالی زمین بوده اند.
فال گیر
بیا فالت رو بگیرم!!! بزن بریم