کتاب «إرشاد الطالب إلی التعلیق علی المکاسب» اثر مرجع عالیقدر، آیتالله العظمی شیخ جواد تبریزی، یک شرح مبسوط و تفصیلی بر کتاب وزین «المکاسب» شیخ مرتضی انصاری (ره) است. هدف اصلی از تألیف این اثر سترگ، رفع ابهامات، توضیح نقاط دشوار و مجمل، و ارائه تعلیقاتی روشنگر بر مباحث فقهی کتاب اصلی بوده است. ساختار کتاب به گونهای تنظیم شده که متن اصلی «المکاسب» در ابتدای صفحات قرار گرفته و شروح و تعلیقات محققانه آیتالله تبریزی در پایین همان صفحات ارائه شده است، که این امر مطالعه تطبیقی و عمیق را برای پژوهشگران و طلاب میسر میسازد.
ترتیب مباحث فقهی در این مجموعه دقیقاً منطبق بر ساختار کتاب «المکاسب» است و به ترتیب بر مکاسب محرمه، بیع و معاطات، شرایط متعاقدین و مباحث خیارات متمرکز شده است. مؤلف محترم در هر بخش، به تحلیل فقهی دقیق پرداخته و ادله و مستندات فقهی مورد استناد، اعم از آیات قرآن کریم، روایات شریفه، ادله عقلی، اجماع محصل و منقول، و همچنین نظرات فقهی سایر فقها را به تفصیل بیان و بررسی کردهاند. این رویکرد جامع، کتاب را به منبعی غنی برای فهم استدلالات فقهی معاملات تبدیل کرده است.
در بخش شرح مکاسب محرمه، نگارنده به صورت ویژه به تبیین ادله حرمت کسب و تملک اشیاء نجس از منظر آیات و روایات پرداخته و تفاوت ماهوی بین «مکاسب» و «متاجر» را روشن ساختهاند. ایشان در این راستا، معاملات مختلفی همچون خرید و فروش بول و عذره حیوانات، خون، مردار، سگ، خوک، شراب (خمر) و آب جو (فقاع) و سایر عصارههای نجس مانند عصیر عنبی و روغن نجس را مورد بررسی دقیق قرار دادهاند. در نهایت، آیتالله تبریزی نتیجهگیری نمودهاند که اینگونه معاملات نجس، در صورتی که دارای منفعت عقلائی معتد به باشند و مستلزم ارتکاب حرامی نباشند، از منظر فقهی جایز تلقی میگردند.
