دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] جمال الدین ابوالعباس احمد بن محمد (۶۵۵ -۱۶ ربیع الاول ۷۲۳ق / ۱۲۵۷- ۲۵ مارس ۱۳۲۳م )، قاضی القضاة دمشق، قاضی عسکر، فقیه، محدث و ادیب بود.
وی در دمشق زاده شد و در کودکی از پدر و جد مادریش مسلم بن علان حدیث شنید. در ۶۵۹ق در درس رشیدالدین عطار حاضر شد و حدیث فرا گرفت. وی نزد دیگر استادان بزرگ آن روز دمشق نیز به فراگیری حدیث و نحو و فقه پرداخت.نحو را نزد شرف الدین فزاری و فقه را از تاج الدین فزاری آموخت. هم چنین در مصر نزد شمس الدین اصفهانی به فراگیری فقه پرداخت و از نجیب الدین عبداللطیف و ابن عبدالدائم و ابن ابی میسر حدیث آموخت. نجم الدین ابوالعباس از ۱۸۰ نفر اجازه دریافت داشت و در روایت به درجه ای رسید که افراد برجسته آن روز مانند سبکی، برزالی، ذهبی، علائی از او روایت کردند و علائی مشیخه ای برای او تخریج کرد. نجم الدین از جوانی به امور دیوانی و قضا آشنا شد و از ۶۷۹ق مدتی در دیوان درج (انشاء) دمشق به کار پرداخت. از ۶۲۸ق در مدارس بزرگ آن روز دمشق شروع به تدریس کرد. ابتدا در مدرسه عادلیه صغیره و از ۶۹۰ق در مدرسه امینیه و از ۶۹۴ق در مدرسه غزالیه و از ۷۱۵ق در مدرسه اتابکیه به تدریس پرداخت. وی علاوه بر تدریس سمت های دیگر نیز داشت. در رمضان ۶۹۴ در ایام دولت عادل کتبغا به سمت قاضی عسکر دمشق برگزیده شد و از ۷۰۲ق به قاضی القضاتی شام منصوب شد. در۷۱۲ق نظارت اوقاف شام و از ۷۱۶ق سمت مشیخة الشیوخ دمشق را بعد از شهاب الدین محمد بن عبدالرحمان کاشغری به عهده گرفت. در ۷۲۰ق بعد از وفات ابن جماعه منصب قضای دمشق یافت و این سمت را تا آخر عمر خود داشت. نجم الدین حافظه ای قوی داشت و خطوط هفت گانه را خوش می نوشت و در نوشتن سریع بود. گفته شده نجم الدین در سال های تصدی قضا با بصیرت داوری می کرد و در صدور احکام دقیق بود و از کسی رشوه دریافت نمی کرد. او در ۷۰۵ق برای محاکمه ابن تیمیه از دمشق به مصر آورده شد و یکی از چند قاضی محکمه بود. بعد از زندان رفتن ابن تیمیه وی دوباره به دمشق بازگشت.
وفات
قاضی القضات در ۶۸ سالگی بر اثر بیماری وفات یافت و پیکر وی در نزدیکی رکنیه به خاک سپرده شد و بر مرگ وی شهاب الدین محمود مرثیه ای سرود.