احکام حسی

احکام عقلی

[ویکی فقه] احکام حسی یکی از اصطلاحات به کار رفته در علم منطق بوده و به معنای ادراکات برگرفته از حواس ظاهری و باطنی است.
احکام حسی، ادراکاتی است که از ناحیه حواس (ظاهری یا باطنی) برای نفس حاصل می شود؛ همانند حکم به اینکه سیب خوشبوست که نمونه ای برای ادراک ناشی از حواس ظاهری (حس بویایی، چشایی، لامسه، شنوایی و بینایی) است، و ادراک اینکه من گرسنه، تشنه و غضبناک هستم که نمونه ای برای ادراک ناشی از حواس باطنی (حس مشترک، خیال، متصرفه، واهمه و حافظه) است.احکام حسی به خلاف احکام عقلی، جزئی اند و معروف است که جزئی نه کاسب است و نه مکتسب؛ بدین سان هرگاه از طریق بوییدن ادراک شود که سیبی بدبو یا خوشبوست، این صفت خاص را به سیب دیگری نمی توان سرایت داد، زیرا جزئیت، سبب افتراق و امتیاز افراد است. ناگفته نماند که هر چند از طریق حکم حسی به حکم دیگری انتقال صورت نمی گیرد، ولی نقش معدّ بودن آن را نباید فراموش کرد. حس، مبدا اکتساب تصورات کلی و تصدیقات اولی و مفتاح ابواب همه علوم است و هیچ علمی بدون اعانت حواس حاصل نمی شود و به همین سبب گفته اند: «من فَقَد حسا فَقَدَ علما».بدین سان، حس در تصور معقولات، تنها نقش اعدادی دارد و حاکم بالذات در همه موارد، عقل است که حکم کلی می دهد؛ یعنی عقل از ادراک محسوسات، قضایای معقول استخراج می کند و همین قضایا مبدا برهان می شود و به همین سبب، حس به تنهایی، هیچ حکم کلی را افاده نمی کند.