«نَفْسِ سَبُعی» در اصطلاح فلسفی و اخلاقی به یکی از مراتب و قوای نفس انسان گفته میشود که منشأ خشم، غضب، درندگی و تمایل به غلبه و تسلط بر دیگران است. این اصطلاح از واژه «سبع» به معنای حیوان درنده گرفته شده و نشان میدهد که این بخش از نفس، ویژگیهایی مشابه حیوانات وحشی و درنده دارد. در نگاه حکمای اخلاق، نفس انسانی دارای قوا و ابعاد مختلفی است که یکی از مهمترین آنها همین نفس سبعی یا قوه غضبیه است. این قوه در اصل برای دفاع از خود، حفظ بقا و مقابله با خطرات در وجود انسان قرار داده شده است، اما در صورت عدم کنترل عقل میتواند به خشم افراطی، ظلم و رفتارهای تهاجمی منجر شود. در متون اخلاقی، تأکید شده است که اگر نفس سبعی تحت هدایت عقل و شرع قرار نگیرد، انسان را به سوی رفتارهای ستمگرانه و آسیبزننده سوق میدهد. این حالت در برابر نفس عقلانی قرار میگیرد که وظیفه هدایت و تنظیم سایر قوا را بر عهده دارد. همچنین نفس سبعی با نفس شهوانی تفاوت دارد، زیرا شهوانی مربوط به میل به لذتها و خواستههای جسمانی است، در حالی که سبعی مربوط به خشم و قدرتطلبی است. در اخلاق ناصری و دیگر آثار فلسفی، این قوه به عنوان یکی از نیروهای طبیعی انسان معرفی شده که اگر مهار شود، میتواند در مسیر دفاع مشروع و حفظ عدالت مفید باشد. اما در صورت رها شدن، موجب طغیان و خروج انسان از تعادل اخلاقی میگردد. در مجموع، «نفس سبعی» به بخش خشمگین و درندهخوی نفس انسان گفته میشود که هم قابلیت سازندگی در دفاع را دارد و هم در صورت افراط، عامل فساد و تجاوز است.
نفس سبعی
لغت نامه دهخدا
نفس سبعی. [ ن َ س ِ س َ ب ُ ] ( ترکیب وصفی، اِ مرکب ) مراد قوت غضبیه است. ( فرهنگ علوم عقلی از اخلاق ناصری ص 56 ). نفس لوامه. هوا و هوسی که از روی سرکشی باشد. ( از ناظم الاطباء ).
فرهنگ فارسی
مراد قوت غضبیه است ٠ نفس لوامه ٠ هوا و هوسی که از روی سرکشی باشد ٠
