گنبد جبلیه

گنبد جبلیه. [ گُم ْ ب َ دِ ج َ ب َ لی ی َ / ی ِ ]( اِخ ) گنبد گبر. بنایی است تاریخی به شکل گنبدی منفرد در دامنه شیوشگان ( سیدحسین فعلی در کرمان ) که به احتمال قوی از ابنیه پیش از اسلام بوده و احتمالاً ابوعلی محمدبن الیاس ( قرن چهارم هجری ) در تعمیر آن دست داشته است. ( مقدمه تاریخ کرمان چ باستانی پاریزی ص قیط ). و رجوع به راهنمای آثار تاریخی کرمان شود.

یا گنبد کبر بنایی است تاریخی بشکل گنبدی منفرد در دامنه شیوشگان ( سید حسین کنونی کرمان ) که باحتمال قوی از ابنیه پیش از اسلام است.
یا گنبد گبر بنایی است تاریخی به شکل گنبدی منفرد در دامن. شیوشگان که باحتمال قوی از ابنیه پیش از اسلام بوده و احتمالا ابوعلی محمدبن الیاس در تعمیر آن دست داشته است.

گُنبد جَبَلیِّه
گُنبد جَبَلیِّه
در کرمان با نام گنبد جَمَلیه هم شهرت دارد. قدمت این بنا به درستی معلوم نشده است. برخی منابع، آن را از آثار پیش از اسلام دانسته اند؛ اما بعضی کارشناسان، ازجمله اریک شرودر، آن را به سبب نوع گنبدسازی اش، از بناهای پس از اسلام و دورۀ سلجوقی می دانند. منابع قبل از قرن ۱۰ق این بنا را با نام های گنبد گَبْر و گنبد گَبْران یاد کرده اند. این بنا، گنبدخانه ای با قاعدۀ هشت ضلعی است، که دیوارهای آن از قطعات بزرگ سنگ ساخته شده است، به عقیدۀ دونالد ویلبر و کریستی ویلسون، گنبد این بنا دوپوش بوده، اما پوش دوم آن احداث نشده است، و امروز تنها پایۀ پوش خارجی دیده می شود که از آجر و سنگ است. تا ۱۳۳۳ش سنگ قبری درون این گنبدخانه وجود داشت. برخی مدفون این بنا را، سیدمحمد تباشیری، و برخی دیگر دانیال حکیم، مشهور به پیرمراد، می دانند.

[ویکی فقه] جَبَلیه، گنبد، بنایی در کرمان متعلق به دوره سلجوقیان می باشد.
این بنای هشت ضلعی در مشرق شهر کرمان و در امتداد خیابان تختی در نزدیکی مسجد صاحب الزمان قرار دارد.
وجه تسمیه
ظاهراً جبل سنگی یا جبل سنگ نامیده شدن آن، به سبب کاربرد بسیار زیاد سنگ در ساخت آن بوده است.
اولین استعمال
نام گنبد جبلیه نخستین بار در تذکرة الاولیاء یا مزارات کرمان محرابی کرمانی (تألیف در ۹۲۵ تا ۹۳۹) آمده است.
نام های دیگر
...

💡 «از قبرستان که رد می‌شوید یک ساختمان هشت ضلعی سنگی خواهید دید که گنبدی به شکل دو هلال بر آن قرار گرفته و قطر داخل آن ۱۸ فوت و هر طرفی نیز ۱۸ فوت و نوک آن اجری و منتهی‌الیه آن دایره می‌باشد. این محل را جبلیه می‌نامند و تنها ساختمان سنگی کرمان همین گنبد جبلیه است.»

💡 گنبد جبلیه رازش را درسینه پنهان کرده و سرگذشت واقعی خود را بیان نمی‌کند و موجب آن شده تا کارشناسان تاریخ‌های متفاوتی را برای زمان ساخت این بنا عنوان کنند. تاریخ دقیق ساخت بنا مشخص نیست اما از ساختار آن می توان حدس زد که در اوخر دوره ساسانی ساخته و اوایل دوره اسلامی مرمت شده و یا معماران اوایل دوره اسلامی آن را با الهام از معماری دوره ساسانی بنا کرده اند.