واژه «احلب دیا» در منابع لغت کهن و متون طب سنتی، نام گیاهی است که در اصل به صورت سریانی وارد زبانهای علمی قدیم شده و به گیاهی شیردار و سمی اشاره دارد که در نواحی بیابانی و کنار جویبارها میروید و ساقهای متمایل به سرخی دارد. این گیاه در برخی منابع با نام «شبرم» معرفی شده و در طب سنتی با نامهایی مانند فرفیون نیز شناخته میشود که از تیره فرفیونیان است. ویژگی مهم این گیاه وجود شیرهای سفید و بسیار تند و سوزاننده در ساقه و شاخههای آن است که خاصیت دارویی و در عین حال سمی دارد. در گزارشهای قدیمی آمده است که این شیره در صورت تماس یا مصرف نادرست میتواند آثار خطرناک و حتی کشنده ایجاد کند. همچنین در برخی کاربردهای سنتی، از این گیاه برای درمان برخی بیماریهای پوستی مانند جرب و قوبا استفاده میشده است. منابع لغوی اشاره میکنند که این گیاه در فرهنگهای مختلف با نامهای گوناگون شناخته شده و در برخی مناطق به آن نامهایی مانند «حب الملوک» یا «فلفل الخواص» نیز دادهاند. از نظر گیاهشناسی، این گیاه دارای گونههای مختلفی است که برخی به صورت درختچهای و برخی به صورت علفی رشد میکنند. گل و میوه این گیاه شکل ساده و متفاوتی دارند و مثل بسیاری از گلهای معمولی، گلبرگهای واضح و جداگانه ندارند. به جای آن، بخشهای گل به صورت فشرده و در یک ساختار خاص کنار هم قرار گرفتهاند که مخصوص همین گروه از گیاهان است و ظاهر آن را با گلهای معمولی کاملاً متفاوت میکند. به طور کلی، «احلب دیا» نامی کهن برای گیاهی شیردار، دارویی و در عین حال سمی است که در طب سنتی اهمیت و کاربرد خاصی داشته است.
احلب دیا
لغت نامه دهخدا
احلب دیا. [ اِ ل َ ] ( اِ ) در برهان قاطع آمده: به سریانی گیاهی است شیردار که در صحراها و بیشتر در کنار جویهاروید و رنگ ساق آن بسرخی مایل است و آن را بشیرازی «گاو نبطونک » خوانند و گویند اگر گاو قدری از آن بخورد بمیرد و گوسفند را مضرّتی نرساند. شیر آن قلع دندان میکند بی درد. اگر دو درم از شیر آن بکسی دهند البته بکشد. قوبا و جرب را نافع باشد - انتهی. در تحفه حکیم مؤمن آمده: احلب دیا بسریانی اسم شبرم است - انتهی. و آن را احلب دیای رومی نیز گویند. شیرواره. فلفل الخواص. فربیون ( دمشقی ). حب الملوک. قلقل الخواص.
فرهنگ عمید
= فرفیون
فرهنگ فارسی
( اسم ) فرفیون.