کتاب «تاریخ فقه و تطورات آن» مجموعهای ارزشمند است که برگرفته از منابع موجود در نرمافزار جامع فقه اهل بیت (علیهمالسلام) مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی میباشد. این مجموعه در بیست جزء تدوین شده و به بررسی سیر تحول فقه از آغاز تا زمان معاصر به زبان عربی میپردازد. گردآوری این اثر توسط جناب مستطاب آقای علیرضا رحیمی ثابت، مدیر پروژه جامع فقه اهل بیت (علیهمالسلام)، انجام شده است و هدف آن ارائه تصویری جامع و مستند از تاریخ فقه و روند تکامل آن است. جلد نخست کتاب به زبان فارسی تألیف شده و برگرفته از کتاب «خدمات متقابل اسلام و ایران» اثر مرحوم شهید مطهری است و در آن تاریخچهای کوتاه و مفید از فقه و فقهای شیعه ارائه شده است.
جلد دوم این مجموعه بهعنوان مقدمهای بر «اصول استنباط» مطرح شده و ضمن بررسی تاریخچه فقه و اصول فقه، به وجه تمایز شیعه در پیروی از فقه اهل بیت (علیهمالسلام) و تاریخ تأسیس علم اصول فقه میپردازد. جزء سوم با عنوان مقدمه «تنقیح» به موضوعاتی مانند تاریخ اجتهاد، جایگاه قرآن در فقاهت، سنت نبوی، نقد قیاس، دوران اموی و عباسی، اجتهاد در نزد امامیه و همچنین اجتهاد در قرون معاصر پرداخته است. در جزء چهارم، مقدمه «حاشیه مدارک» به بررسی فقه در میان ادیان، فقه در عصر پیامبر (ص)، زمان ائمه و دوران غیبت اختصاص یافته است.
در جزء پنجم، مقدمه «شرح لمعه» به تاریخ فقه شیعی تا زمان نگارش اثر توجه ویژه دارد و جزء ششم، مقدمه «الفوائد الحائریه» بر دوره و تلاشهای مرحوم وحید بهبهانی در تجدید و توسعه علم اصول فقه تمرکز دارد. جزء هفتم با عنوان مقدمه «القواعد الفقهیه» به مراحل تکامل قواعد فقهی در فقه امامیه میپردازد و جزء هشتم، مقدمه «المؤتلف من المختلف» اجتهاد در دوران صحابه و تابعین، ظهور مذاهب فقهی و تحولات مرتبط را بررسی میکند. جزء نهم با عنوان مقدمه «المعالم الجدیده» تاریخ علم اصول، احکام شرعی و تقسیمات آن را تحلیل میکند و نهایتاً جزء دهم، مقدمه «المهذب» اثر ابن براج است که توسط آیتالله سبحانی نگارش شده و به شرافت فقه، کامل بودن شریعت در تمام ابعاد، تعداد ائمه و احاطه عترت پیامبر (ص) به سنت و سایر نکات کلیدی فقه شیعی اشاره دارد.