المنازل المحاسنیه فی الرحله الطرابلسیه

[ویکی فقه] المنازل المحاسنیة فی الرحلة الطرابلسیة (کتاب). المنازل المحاسنیه فی الرحلة الطرابلسیة، تالیف یحیی بن ابی الصفا بن احمد (متوفی ۱۰۵۳ ق)، معروف به ابن محاسن است که در آن با نثری ادیبانه و همراه با اشعار فراوان به شرح سفر خود به طرابلس پرداخته است.
در ابتدای اثر، مقدمه ای به قلم محقق، مشتمل بر شرح حال مؤلف و مطالب کتاب و همچنین اختلاف نسخ خطی آن آورده است. پس از مقدمه متن کتاب ذکر شده است. شرح شهرهای مختلف، ملاقات ها و گفتگوهای بزرگان اهل سنت، همانند سایر آثار این مقطع زمانی به صورت سلسله وار آمده است. هر بخش نیز معمولا با چند بیت شعر که نویسنده غالب آنها را به کتاب نفخ الطیب آدرس داده است، آغاز می شود.
[ویکی نور] المنازل المحاسنیه فی الرحلة الطرابلسیة، تألیف یحیی بن ابی الصفا بن احمد(متوفی 1053ق)، معروف به ابن محاسن است که در آن با نثری ادیبانه و همراه با اشعار فراوان به شرح سفر خود به طرابلس پرداخته است.
در ابتدای اثر، مقدمه ای به قلم محقق، مشتمل بر شرح حال مؤلف و مطالب کتاب و همچنین اختلاف نسخ خطی آن آورده است. پس از مقدمه متن کتاب ذکر شده است. شرح شهرهای مختلف، ملاقات ها و گفتگوهای بزرگان اهل سنت، همانند سایر آثار این مقطع زمانی به صورت سلسلهوار آمده است. هر بخش نیز معمولاً با چند بیت شعر که نویسنده غالب آنها را به کتاب نفخ الطیب آدرس داده است، آغاز می شود.
در قرن 17 میلادی، شهر طرابلس شام عده ای از علمای دمشق را به سوی خود جذب کرد. از آن جمله می توان به شیخ حسن بن محمد بورینی(ت1024ق1615/م) اشاره کرد که در سال 1008ق1599/م به این شهر سفر نمود و مشاهداتش را در کتابی با نام "المنازل الإنسیة فی رحلة الطرابلسیة" به نگارش درآورد. این کتاب به دست ما نرسیده است. 35 سال بعد رمضان بن موسی عطیفی(ت 1095ق1684/م) سفری به این شهر داشت که در سال 1970 با نام "رحلة الی طرابلس الشام" در بیروت منتشر شد. پنج سال پس از سفر عطیفی، ابن محاسن قصد سفر نمود و مشاهداتش را در کتاب حاضر ارائه نمود.
نثر کتاب در اکثر فقرات مسجع و موزون است. در معرفی علما معمولاَ از الفاظ و القاب فراوانی استفاده می کند و گاه چند سطر اطناب می دهد و بخش اعظم کتاب به این بخش اختصاص یافته است. در توصیف هر شهر با دقت و ریز بینی اماکن، رودها، چشمه ها و هر آنچه که نظر او را جلب کرده، آورده است. معلومات کافی از تشکیلات اداری در ولایت طرابلس شام ارائه می دهد. از مهم ترین مناصبی که نویسنده ذکر کرده است، والی و دفتردار و قاضی است.
در سال 1047ق/ 1637م "شاهین پاشا" ولایت امری طرابلس را به عهده داشته است. در سفرنامه به نقل از اهالی شهر هرمل، تصویری زشت و ظالمانه از او تصویر شده است. پس از او محمد درویش پاشا را معرفی می کند که حاکم بلاد جبیل بوده، اما مدت زیادی بر این منصب نمانده است. او دیگر والیان را نیز نام می برد. در زمانی که والی از محل ولایتش غائب می شد، شخص دیگری با لقب "المتسلم" جانشین او می شد.
[ویکی فقه] المنازل المحاسنیه فی الرحله الطرابلسیه (کتاب). المنازل المحاسنیه فی الرحلة الطرابلسیة، تالیف یحیی بن ابی الصفا بن احمد (متوفی ۱۰۵۳ ق)، معروف به ابن محاسن است که در آن با نثری ادیبانه و همراه با اشعار فراوان به شرح سفر خود به طرابلس پرداخته است.
در ابتدای اثر، مقدمه ای به قلم محقق، مشتمل بر شرح حال مؤلف و مطالب کتاب و همچنین اختلاف نسخ خطی آن آورده است. پس از مقدمه متن کتاب ذکر شده است. شرح شهرهای مختلف، ملاقات ها و گفتگوهای بزرگان اهل سنت، همانند سایر آثار این مقطع زمانی به صورت سلسله وار آمده است. هر بخش نیز معمولا با چند بیت شعر که نویسنده غالب آنها را به کتاب نفخ الطیب آدرس داده است، آغاز می شود.
گزارش محتوا
در قرن ۱۷ میلادی، شهر طرابلس شام عده ای از علمای دمشق را به سوی خود جذب کرد. از آن جمله می توان به شیخ حسن بن محمد بورینی (ت ۱۰۲۴ ق/ ۱۶۱۵ م) اشاره کرد که در سال ۱۰۰۸ ق/ ۱۵۹۹ م به این شهر سفر نمود و مشاهداتش را در کتابی با نام المنازل الانسیة فی رحلة الطرابلسیة به نگارش درآورد. این کتاب به دست ما نرسیده است. ۳۵ سال بعد رمضان بن موسی عطیفی (ت ۱۰۹۵ ق/ ۱۶۸۴ م) سفری به این شهر داشت که در سال ۱۹۷۰ با نام رحلة الی طرابلس الشام در بیروت منتشر شد. پنج سال پس از سفر عطیفی، ابن محاسن قصد سفر نمود و مشاهداتش را در کتاب حاضر ارائه نمود. نثر کتاب در اکثر فقرات مسجع و موزون است. در معرفی علما معمولا از الفاظ و القاب فراوانی استفاده می کند و گاه چند سطر اطناب می دهد و بخش اعظم کتاب به این بخش اختصاص یافته است. در توصیف هر شهر با دقت و ریز بینی اماکن، رودها، چشمه ها و هر آنچه که نظر او را جلب کرده، آورده است. معلومات کافی از تشکیلات اداری در ولایت طرابلس شام ارائه می دهد. از مهم ترین مناصبی که نویسنده ذکر کرده است، والی و دفتردار و قاضی است. در سال ۱۰۴۷ ق/ ۱۶۳۷ م شاهین پاشا ولایت امری طرابلس را به عهده داشته است. در سفرنامه به نقل از اهالی شهر هرمل، تصویری زشت و ظالمانه از او تصویر شده است. پس از او محمد درویش پاشا را معرفی می کند که حاکم بلاد جبیل بوده، اما مدت زیادی بر این منصب نمانده است. او دیگر والیان را نیز نام می برد. در زمانی که والی از محل ولایتش غائب می شد، شخص دیگری با لقب المتسلم جانشین او می شد. بعد از فتح بلاد شام توسط عثمانی، ولایات حلب، دمشق و طرابلس در یک دفترداری در حلب مستقر شد. در سال ۹۷۵ ق/ ۱۵۶۷ م امور مالی دمشق از حلب جدا شد و هر کدام دارای دفترداری مستقل گردید. در متن سفرنامه آمده است که طرابلس شام دارای دفتردار مخصوصی به نام مراد افندی بوده است که قبلا دفتردار دمشق بوده و بعد از انفصالش از آنجا برای تولی این منصب به طرابلس سفر کرده است. سفر ابن محاسن در واقع به درخواست او آغاز شده است. از دیگر مناصبی که در سفرنامه از آن نام برده شده التذکرجی است که مسئولیت تدوین ملاحظات و مطالعات والی به درخواست ها را به عهده داشته است. از مناصب دیگری نیز نام برده شده که نکته قابل توجه در همه آن است که از افراد غیر بومی در این امور استفاده می شده است. عثمانی ها دستگاه های قضایی مملوکی را تنظیم کردند. اولین رتبه را قاضی حنفی دارا بوده، چرا که مذهب حنفی مذهب رسمی دولت عثمانی بوده است؛ البته این به معنای الغای سایر مذاهب نبوده است، بلکه از قضات محاکم خواسته می شد که احکامشان را بر قاضی حنفی محکمه عرضه کنند تا او اجازه آن را صادر کند. در سالی که ابن محاسن طرابلس را دیده است، عبدالکریم افندی از قصبه ای نزدیک انکوریه قاضی آنجا بوده است. اسامی بسیاری از افرادی که متولی مناصب خطابه و امامت و تدریس در مساجد طرابلس بوده اند، در سفرنامه آمده است. با تامل در این اسامی معلوم می شود که اکثر این مناصب را عناصر محلی اشغال کرده اند و علما، همانند سایر ولایات عثمانی از سوی حکومت منصوب می شده اند. او اوضاع محکمه ها را در آن زمان عجیب توصیف می کند. به عنوان نمونه: زمانی که مردی می خواهد ازدواج کند به محکمه می رود و در بالای ورقه سفیدی نام قاضی را با اوصاف غیر لازمی می آورد که برای ازدواج اجازه می دهد که شخصی، عالم باشد یا جاهل، عقد او را جاری کند و قاضی صدر ورقه را امضا می کند. ابن محاسن این گونه تائیدات را بدون علم و تسجیل و تضییع حقوق مردم ارزیابی می کند.
وضعیت کتاب
تحقیق کاملی توسط محمد عدنان البخیت استاد دانشگاه اردن انجام و درپاورقی توضیحات الفاظ، اماکن و اعلام و همچنین اختلاف نسخ موجود ذکر شده است. فهارس آخر کتاب: ۱- مصادر و منابع عربی، عثمانی و انگلیسی به تفکیک ۲- اعلام ۳- کتب و مجلات ۴- مصطلحات و تعابیر و مفردات ۵- اماکن
منبع
...

💡 فقلت: يا رسول الله (ص ) فباى المنازل انزل هولاء المفتونين ! بمنزله فتنه ام بمنزلهرده ؟

💡 قال الكاظم عليه السلام: تفقهوا فى دين الله فان الفقه مفتاح البصيرة و تمامالعبادة و السبب الى المنازل الرفيعه.... بحار / 78 / 321

💡 ان قوما فيما مضى قالوا لنبى لهم ادع لنا ربك يرفع عنّا الموت فدعا لهم فرفع اللهعنهم الموت فكثروا حتى ضاقت عليهم المنازل و كثرالنسل و يصبح الرجل يطعم اباه و جدّه و امّه وجد جده و يوّضيهم و يتعاهدهم فشغلوا عن طلبالمعاش ‍ فقالوا سل لنا ربك ان يردّنا الى حالنا التّى كنّا عليهافساءل نبيّهم ربه فردّهم الى حالهم. كافى / 3 / 260

💡 ثم قال: وَ هُوَ وَلِیُّهُمْ بهذا شرف قدر تلک المنازل، حیث قال: «وَ هُوَ وَلِیُّهُمْ» و اذا کان هو سبحانه ولیّهم، فان المنازل بأسرها طابت، کیف کانت، و أینما کانت. قال قائلهم:

💡 - عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله:من تعلّم القرآن فلميعمل به و آثر عليه حبّ الدنيا و زينتها استوجب سخط اللّه... و من تعلّم القرآن وتواضع فى العلم و علّم عباد اللّه و يريد ما عنداللّه لم يكن فى الجنّة اعظم ثوابا منه ولااعظم منزلة منه و لم يكن فى الجنّة منزل و لادرجة رفيعة و لانفيسة الّا و كان له فيهااوفر النصيب و اشرف المنازل (805)

💡 و للكـافـر كـخـلع ثـيـاب فـاخـرة، و النـقـل عـن مـنـازل انـيـسـة، والاستبدال باوسخ الثياب و اخشنها، و اوحش المنازل، و اعظم العذاب !: