لغت نامه دهخدا
علی بصری. [ ع َ ی ِ ب َ ] ( اِخ ) کنیه اش در اصل ابوالحسن بود ولی بواسطه اینکه او در همه دینها مناظره کرد و مخالفان را شکست داد او را مکنّی به ابوالادیان کردند. وی از مشاهیر صوفیه قرن سوم هجری و معاصر المتوکل والمقتدرعباسی بود و با شیخ جنید و ابوسعید خراز نیزمعاصر بود و به صحبت هر دو تن رسید. صاحب نفحات الانس از قول غلام او «احمد»، حکایتی نقل می کند. ( از نامه ٔدانشوران ج 2 ص 227 ). و نیز رجوع به ابوالادیان شود.
علی بصری. [ ع َی ِ ب َ ] ( اِخ ) ابن ابی الفرج بن حسن بصری، مکنّی به ابوالحسن و ملقّب به صدرالدین. وی ادیب بود. او راست:الحاسةالبصریة، که آن را در سال 647 هَ. ق. برای صلاح الدین بن الملک العزیزبن الملک الظاهر تألیف کرد. ( از معجم المؤلفین بنقل از کشف الظنون حاجی خلیفه ص 693. فهرس الخدیویة ج 4 ص 229. التعریف بالمؤرخین عزاوی ص 171 ). وی در سال 656 هَ. ق. درگذشت. ( کشف الظنون ).
علی بصری. [ ع َ ی ِ ب َ ] ( اِخ ) ابن اسماعیل بن اسحاق بن سالم بن اسماعیل بن عبداﷲبن موسی بن بلال بن عامربن ابی موسی عبداﷲبن قیس اشعری یمانی بصری، مکنّی به ابوالحسن. پیشوای اشعریان. رجوع به ابوالحسن اشعری و علی اشعری شود.
علی بصری. [ ع َ ی ِ ب َ ] ( اِخ ) ابن اسماعیل بن شعیب بن میثم بن یحیی تمار اسدی کوفی بصری میثمی، مکنّی به ابوالحسن. رجوع به علی میثمی شود.
علی بصری. [ ع َ ی ِ ب َ ] ( اِخ ) ابن حمزه بصری، مکنّی به ابونعیم. ادیب و لغوی ناقد. متوفی در سال 375 هَ. ق. در صقلیة ( سیسیل ). او راست: 1 - لاَّباء و الامهات. 2 - التنبیهات علی اغالیط الرواة. 3 - الغریب المصنف. و نیز ردهایی بر جماعتی از اهل لغت از قبیل ابن درید و اصمعی و ابن اعرابی و ابوحنیفه دینوری و جاحظ و قاسم بن سلام و ابن ولادو ثعلب و ابوزیاد کلابی و ابوعمرو شیبانی و ابن سکیت دارد. ( از معجم المؤلفین ج 7 ص 83 ). صاحب معجم المؤلفین به مآخذ ذیل نیز اشاره کرده است: الوافی صفدی ج 12ص 55. معجم الادباء ج 13 ص 208. بغیةالوعاة سیوطی ص 337. کشف الظنون ص 108 و سایر صفحات. هدیةالعارفین ج 1 ص 682. ایضاح المکنون. ج 1 ص 322. فهرس الخدیویة ج 4 ص 221. فهرس المخطوطات المصوره سید ج 1 ص 347. روضات الجنات خوانساری ص 485. و رجوع به ابونعیم ( علی بن حمزه... ) شود.
علی بصری. [ ع َ ی ِ ب َ ] ( اِخ ) ابن عبدالکریم بن محمدبن محمدبن علی بن عبدالکریم قرشی زبیدی بصری، ملقّب به زین العابدین. وی در سال 826 هَ. ق. در هرمز متولد شد و ساکن مکه گردید. او را کتابی است حاوی وقایع و حوادث و وفیات مکه. ( از معجم المؤلفین بنقل از الضوءاللامع سخاوی ج 5 ص 244 ).
