«تری بونوس» یا «تریبونوس» واژهای لاتین است که در روم باستان به گروهی از صاحبمنصبان لشکری و کشوری اطلاق میشد و هر یک وظایف خاصی بر عهده داشتند. در عرصه نظامی، «تریبونوس سپاهی» به فرماندهان لژیونها گفته میشد و در آغاز، هر لژیون سه نفر تریبونوس داشت، اما بعدها این تعداد به شش نفر افزایش یافت تا مدیریت بهتر نیروی نظامی امکانپذیر شود. این افراد لباس مخصوص داشتند و مطیع کامل فرماندهان سپاه بودند و احراز این مقام مستلزم تجربه پنج سال خدمت یا شرکت در ده جنگ بود. در حوزه مدنی، تریبونوسهای کشوری به عناوینی مانند «ملی» یا «طرب» تقسیم میشدند؛ مقام طرب مسئول نظارت و ترتیب بازیها، اعیاد و جشنهای عمومی بود و نقش اجتماعی و فرهنگی مهمی داشت. «تریبونوس خزانه» نیز مأمور امور مالی عمومی بود و تاریخ دقیق ایجاد آن مشخص نیست. در دوره جمهوری روم، انتخاب این مقامات از سوی کنسولها انجام میشد، ولی در دوره سلطنت، پادشاهان آنها را تعیین میکردند. برخی از آنها اختیاراتی برابر با کنسولان داشتند، به ویژه زمانی که طبقه عوام به مقام کنسولی راه یافتند و نقش تریبوناتوس کنسولی از بین رفت.
تری بونوس
لغت نامه دهخدا
تری بونوس. [ت ْ ] ( اِخ ) بنقل پروکپوس طبیبی معروف که طبابت دربار روم میکرد. پس از شکست رومیان از انوشیروان، پادشاه ایران، برای متارکه موقت پانصد سنتناری و طبیب مذکور را مطالبه کرد. رومیان آن مبلغ و طبیب را بخدمت نوشیروان گسیل داشتند. ( یادداشت بخط مرحوم دهخدا ).، تریبونوس. [ت ْ ] ( اِ ) فلسفی در اعلام تمدن قدیم آرد: نامی بود که رومیان قدیم بر جمعی از صاحبمنصبان لشکری یا کشوری اطلاق میکردند. صاحبمنصبان لشکری را «تریبونوس سپاهی » می خواندند و صاحبمنصبان کشوری را نیز بنا بر وظایف مختلف آنان عناوینی مانند «تریبونوس ملی »، «تریبونوس طرب » بود. تریبونوس سپاهی به رؤسای لژیون های روم اطلاق می شد. و هر لژیونی را نخست سه تریبونوس بود ولی در سال 345 ق. م. پیش از میلاد برای هر لژیونی شش تریبونوس تعیین کردند. تریبونوس کنسولی فقط از سال 444 ق. م. تا 366 ق. م. وجود داشت و این مقام بواسطه ٔتمایل طبقه عوام به احراز مقام کنسولی پدید آمد.
تریبونوس های مزبور شش نفر بودندو اختیارات آنان با کنسولان روم برابر بود. لیکن چون افراد طبقه «پِلبِس » بمقام کنسولی نایل آمدند تریبوناتوس کنسولی برافتاد. تریبوناتوس خزانه، به صاحبمنصبانی گفته میشد که مأمور مالیه عمومی بودند و تاریخ ایجاد این مقام معلوم نیست.
سپاهی را در موقع انجام وظیفه لباس مخصوصی بود و همگی مطیع فرمان سپهسالار بودند. در دوره سلطنت روم معمولا تریبونوس های سپاه را سلاطین انتخاب می کردند لیکن در زمان جمهوری انتخاب آنان ازجانب کنسولان انجام می یافت. احراز مقام تریبونوس سپاه بر کسانی میسر بود که پنجسال در سپاه خدمت کرده یادر ده جنگ شرکت نموده باشند. تریبونوس طرب، بر کسانی اطلاق می شد که مأمور مراقبت و ترتیب بازیها و اعیاد ملی و عمومی بودند و این مقام اهمیت بسیار داشت. در باب تریبونوس ملی یا تریبونوس پلبس و طرز انتخاب آنان که بوسیله مردم و با تشریف خاصی انجام می شد: رجوع به کتاب تمدن قدیم فستل دوکلانژ ترجمه نصراﷲ فلسفی ص 308 - 312 شود.
فرهنگ فارسی
بنقل پروکپوس طبیبی معروف که طبابت دربار روم میکرد.
آقای فلسفی در اعلام تمدن قدیم آرد: نامی بود که رومیان قدیم بر جمعی از صاحب منصبان لشکری یا کشوری اطلاق میکردند