مفعولاتعر. [ اَ ءِ ش ِ ] ( ترکیب اضافی، اِ مرکب ) چیزهائی است که شعر از آنها ترکیب میشود و آن هشت است: فاعلن، فعولن، مفاعیلن، مستفعلن، فاعلاتن، مفعولات ُ، مفاعلتن، متفاعلن. ( تعریفات جرجانی ). و گاه آنها را اجزاء عروض نامند. در منتهی الارب آمده: تقطیع شعر؛ سنجیدن آن با اجزای عروض.
💡 اما در میانه قرن ششم و در شعر شاعران بینابین سبک خراسانی و عراقی توجه به ماه نخشب افزایش یافت، شاعران از این واقعه تاریخی و ظرفیتهای پنهان آن در جهت آفریدن تصاویر شاعرانه استفاده کردند باید گفت شاعران ماه نخشب را کنایه از روی محبوب استفاد میکنند. ماه نخشب و توجه به این حادثه تاریخی در اشعار غنایی و عاشقانه و مدیحه و اشعار حکیمانه و تعلیمی فارسی به چشم میخورد. شاعران برای خلق تشبیهات،استعارات، تملیحات و ایهام بسیار استفاد کردند. جایگاه معشوق در شعر غنایی از چنان جایگاهی برخوردار است که گویی تمامی طبیعت و اجزاء و عناصر آن باید صرف توصیف زیباییهای او شوند. ماه نخشب سراسر ظرافت شاعرانه دارد و از آن رو که از ماه تاریک برآمده میتواند معادلی برای رخسار معشوق باشد. در تخیل شاعرانه این واقعه تاریخی با تمام جزئیاتش در سیمای معشوق نمود دوباره پیدا میکند مانند شعر خاقانی که میسراید؛
💡 رسالهٔ «فن شعر» دارای بیست و شش بخش کوتاه است. چهار بخش نخست آن به تعریف شعر میپردازد و در بارهٔ رابطه میان شعر و تقلید، منشأ و انواع شعر و انواع تقلید بحث میکند. بخش پنجم مقدمهای است بر سه موضوع کمدی، تراژدی و حماسه. در بخشهای شش تا بیست و دو به تعریف تراژدی و مشخصات آن میپردازد و مباحثی را دربارهٔ اندازه و یگانگی کردار، کردارهای ساده و پیچیده، دگرگونی و بازشناخت، اقسام باز شناخت، اجزاء تراژدی، ترس و شفقت در تراژدی، اندیشه و گفتار در تراژدی، اجزاء گفتار، تراژدی و عقدهگشایی، سیرت اشخاص داستان، و اوصاف گفتار شاعرانه طرح میکند. سه بخش از آخرین بخشهای رسالهٔ «فن شعر» در بارهٔ حماسه است، و در این سه بخش پس از بررسی ناقص و کوتاهی دربارهٔ شعر حماسی، به بررسی شعر حماسی هومر، به عنوان نمونه میپردازد. در آخرین فصل رساله نیز به مقایسه بین تراژدی و حماسه پرداخته، با استدلالی منطقی ثابت میکند که تراژدی بر حماسه برتری دارد و از آن عالیتر است. یک فصل از رساله نیز به پاسخگویی به بعضی از اشکالات منتقدان اختصاص یافته و در آن ارسطو خطاهایی را که در فن شعر ممکن است روی دهد بررسی و تجزیه و تحلیل کردهاست.
