بیش بالیغ

بیش بالیغ. ( اِخ ) ( از: بیش یا بش «ترکی » بمعنی پنج + بالیغ یا بالق «ترکی -مغولی » بمعنی شهر یا قلعه که اغلب در جزء اسامی شهرها می آید ) نام شهری بود در ختای مغربی از فرهنگ وصاف. ( آنندراج ). کرسی ایغور است و از آن رو که آن پنج محله داشته به بیش بالیغ معروف شده و از سمرقند تا بیش یک هفته راه کاروان است. ( یادداشت مؤلف ). پای تخت ایغورستان. ( تاریخ جهانگشا ج 1 ص 21 به بعد ).
( ترکی: پنج محله ) پایتخت و شهر عمده ترکان ایغور در شمال شرقی ترکستان شرقی. امروزه آنرا «ارومچی » گویند و در جنوب صحرای «دزونگاری » و دامنه های شرقی جبال «تیانشان »واقع است. ( فرهنگ فارسی معین ): محط رحال او و اولاد و لشکر او از سمرقند تا کنار بیش بالیغ بود. ( جهانگشای جوینی ). و از بیش بالیغ ایدی قوت با خیل خود و از المالیغ سقناق تکین با مردان که مرد حرب بودند بخدمت او پیوستند. ( جهانگشای جوینی ). و رجوع به بش بالق در دائرةالمعارف فارسی و بالق و تاریخ جهانگشاو تاریخ مغول عباس اقبال شود.

پایتخت وشهر عمده ترکان اویغور در شمال شرقی ترکستان شرقی. امروزه آنرا [ ارومچی ] گویند و در جنوب صحرای دزونگاری و دامنه های شرقی جبال تیانشان واقع است.

💡 چنگیز خان در سال ۶۱۵ قمری / ۱۲۱۸ میلادی از مغولستان به سمت ایران حرکت کرد و در مرز ترکستان حکام بیش بالیغ و آلمابلیغ به وی پیوستند سپس با رسیدن به ترکستان شرقی که قبلاً سردارانش فتح کرده‌بودند رهسپار شهر اُترار شد. چنگیز خان در رجب سال ۶۱۶ قمری / ۱۲۱۹ میلادی به همراه قشونی که با بارتلد تعداد آن را بین صد و پنجاه هزار تا دویست هزار می‌داند. به شهر اُترار رسید. پیش از رسیدن چنگیز خان، سلطان محمد با سپردن ماوارءالنهر به دست حکام خود از رود جیحون گذشته بود و به سمت غرب در حال فرار بود. او پنجاه هزار نفر سپاهی غیر ایرانی را به غایر خان داده‌بود که با جنگجویان خوارزمی سپاهی برای مقابله تشکیل دهند. با رسیدن لشکر مغول، غایرخان پنج ماه جنگید و مقابله کرد تا سرانجام تمام افرادش کشته شدند پس شهر به تصرف دشمن درآمد و به دستور چنگیز خان،غایر خان به زجر تمام کشته شد. این اولین قدم خان بزرگ برای دستیابی به سلطان محمد خوارزمشاه بود. چگونگی جنگ‌های چنگیز خان ثابت می‌کند که هدف او نه دستیابی به ایران و غارت و قتل‌عام مردم است بلکه هدف دستیابی به شخص محمد خوارزمشاه و انتقام از اوست. پس سپاهیانش را به چند دسته تقسیم کرد و به شهرهای متفاوت فرستاد تا راه بازگشت به خوارزمشاه بسته شود. او بخشی از سپاه را به فرماندهی اُگتای و جغتای مامور فتح اُترار کرد و پسر دیگرش، جوجی را به سمت جند و آن سوی سیحون فرستاد و خود به همراه تولی به سمت بخارا حرکت کرد.