حوقل

حوقل. [ ح َ ق َ ] ( ع اِ ) نره. ( منتهی الارب ). عورت مرد. ( مهذب الاسماء ). || ( ص ) پیر بازمانده از جماع. ( منتهی الارب ). مردم سخت پیر. ( مهذب الاسماء ).

نره عورت مرد.

💡 ابن حوقل جغرافیدان مسلمان قرن چهارم هجری قمری طی مشهدات اش از شمال افغانستان دربارهٔ فاریاب چنین می‌نویسد: «فاریاب شهری است از گوزگانان و کوچکتر از طالقان لیکن باغ و آب آن بیشتر و بنایش از گل است. فاریاب مسجد جامع دارد و همه صنایع شهرهای دیگر را داراست.»

💡 با این‌رو، از تفحص تاریخ‌نگاران سده‌های نخستین اسلامی چنان بر می‌آید که آن دوره ویژه در میانه سده چهارم هجری، کاشمر، اهمیت و موقعیت بلندپایهٔ در میان شهرهای ایران داشته است. ابن حوقل در این زمینه می‌نویسد؛ ترشیز شهری زیبا، پُربرکت و پرجمعیت است.

💡 این نیز توسط مورخان قرون وسطی مشهور گزارش شده است مانند الطبری، ابن حوقل، اصطخری، مقدسی، یعقوبی، مسعودی، و مستوفی قزوینی است. الخوارزمی همچنین در فصل 6، جلد این مطلب را ذکر می کند. 6، از کتاب خود « مافاتیح ال اولوم».

💡 به گفتهٔ سوات سوجک در کتاب‌های تاریخ کلاسیک اسلامی، نام این استان، خوزستان بوده است. ابن حوقل جغرافی‌دان قرن ۱۰ میلادی در کتاب «صورت‌الارض» در فصلی جداگانه، این استان را همراه با نقشه توصیف می‌کند و یاقوت در سدهٔ ۱۳ میلادی در معجم البلدان جزئیاتی از خوزستان نوشته است.[۴]

💡 پس از اسلام یعنی از سدهٔ چهارم هجری قمری به بعد، در متون تاریخ، از زرند به عنوان مجموعه‌ای از شهرهای ایالت یاد شده‌است. ابن حوقل در کتاب صورة الارض خود از زرند به عنوان شهری مستقل در شمال کرمان یاد کرده‌است. همین‌طور در سال‌های ۳۰۰ قمری ابو الحسن ابراهیم اصطخری زرند را با نام شهر آورده‌است. به‌هرحال هر چه در کتب قدیم بیشتر نظر افکنده و تفحص کنیم، به کهن بودن شهر زرند بیشتر پی خواهیم برد.